বহনক্ষম উন্নয়ন লক্ষ্য (SDGs) হৈছে ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ **২০৩০ চনৰ বহনক্ষম উন্নয়নৰ কাৰ্যসূচী (2030 Agenda for Sustainable Development)**ৰ অধীনত নিৰ্ধাৰিত ১৭টা গোলকীয় লক্ষ্য আৰু ১৬৯টা লক্ষ্য-উপলক্ষ্য। ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সকলো সদস্য ৰাষ্ট্ৰই ২০১৫ চনৰ ছেপ্টেম্বৰ মাহত এই লক্ষ্যসমূহ গ্ৰহণ কৰে আৰু ১ জানুৱাৰী ২০১৬ৰ পৰা ইয়াৰ কাৰ্যকৰীকৰণ আৰম্ভ হয়। এই লক্ষ্যসমূহৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে দৰিদ্ৰতা হ্ৰাস, সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন, পৰিৱেশ সংৰক্ষণ, সমতা আৰু শান্তি নিশ্চিত কৰি ২০৩০ চনৰ ভিতৰত বহনক্ষম উন্নয়ন লাভ কৰা।
১৭টা বহনক্ষম উন্নয়ন লক্ষ্য
১. দৰিদ্ৰতা নিৰ্মূল (No Poverty)
সকলো ৰূপৰ দৰিদ্ৰতা সকলো ঠাইতে নিৰ্মূল কৰাই এই লক্ষ্যৰ মূল উদ্দেশ্য। ইয়াৰ অধীনত চৰম দৰিদ্ৰতা হ্ৰাস, সামাজিক সুৰক্ষা শক্তিশালী কৰা আৰু সকলো লোকৰ বাবে অৰ্থনৈতিক সম্পদ আৰু মৌলিক সেৱাৰ সমান সুযোগ নিশ্চিত কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়।
২. ক্ষুধামুক্ত পৃথিৱী (Zero Hunger)
ক্ষুধা নিৰ্মূল কৰা, খাদ্য সুৰক্ষা আৰু উন্নত পুষ্টি নিশ্চিত কৰা আৰু বহনক্ষম কৃষি ব্যৱস্থা গঢ়ি তোলাই এই লক্ষ্যৰ উদ্দেশ্য। কৃষি উৎপাদনশীলতা বৃদ্ধি আৰু ক্ষুদ্ৰ কৃষকসকলক সহায় কৰাও ইয়াৰ অন্তৰ্গত।
৩. সুস্বাস্থ্য আৰু কল্যাণ (Good Health and Well-being)
সকলো বয়সৰ লোকৰ বাবে সুস্থ জীৱন নিশ্চিত কৰা আৰু কল্যাণ বৃদ্ধি কৰাই এই লক্ষ্যৰ উদ্দেশ্য। মাতৃ আৰু শিশুৰ মৃত্যুৰ হাৰ হ্ৰাস, বিভিন্ন ৰোগৰ বিৰুদ্ধে ব্যৱস্থা আৰু স্বাস্থ্যসেৱাৰ সুবিধা বৃদ্ধি ইয়াৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ অংশ।
৪. গুণগত শিক্ষা (Quality Education)
সকলোৰে বাবে সামগ্ৰিক, সমতাভিত্তিক আৰু গুণগত শিক্ষা নিশ্চিত কৰা আৰু আজীৱন শিক্ষাৰ সুযোগ প্ৰদান কৰাই এই লক্ষ্যৰ উদ্দেশ্য। শিক্ষা লাভৰ সমান সুযোগ আৰু প্ৰয়োজনীয় দক্ষতা বিকাশৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়।
৫. লিংগ সমতা (Gender Equality)
লিংগ সমতা স্থাপন আৰু মহিলা তথা কন্যাসকলক সবলীকৰণ কৰাই এই লক্ষ্যৰ মূল উদ্দেশ্য। মহিলা আৰু কন্যাৰ বিৰুদ্ধে বৈষম্য, হিংসা আৰু ক্ষতিকাৰক সামাজিক প্ৰথা দূৰ কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়।
৬. বিশুদ্ধ পানী আৰু অনাময় (Clean Water and Sanitation)
সকলোৰে বাবে বিশুদ্ধ পানী, অনাময় আৰু পৰিচ্ছন্নতাৰ সুবিধা নিশ্চিত কৰা আৰু জলসম্পদৰ বহনক্ষম ব্যৱস্থাপনা কৰা এই লক্ষ্যৰ উদ্দেশ্য।
৭. সুলভ আৰু পৰিষ্কাৰ শক্তি (Affordable and Clean Energy)
সকলোৰে বাবে সুলভ, নিৰ্ভৰযোগ্য, বহনক্ষম আৰু আধুনিক শক্তিৰ সুবিধা নিশ্চিত কৰাই এই লক্ষ্যৰ উদ্দেশ্য। সৌৰ, বায়ু আদি নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ ব্যৱহাৰ বৃদ্ধি ইয়াৰ অন্যতম দিশ।
৮. শোভনীয় কাম আৰু অৰ্থনৈতিক বিকাশ (Decent Work and Economic Growth)
অন্তৰ্ভুক্তিমূলক আৰু বহনক্ষম অৰ্থনৈতিক বিকাশ, উৎপাদনশীল নিয়োগ আৰু সকলোৰে বাবে শোভনীয় কৰ্মসংস্থাপনৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰাই এই লক্ষ্যৰ উদ্দেশ্য।
৯. উদ্যোগ, উদ্ভাৱন আৰু আন্তঃগাঁথনি (Industry, Innovation and Infrastructure)
স্থিতিস্থাপক আন্তঃগাঁথনি নিৰ্মাণ, অন্তৰ্ভুক্তিমূলক আৰু বহনক্ষম উদ্যোগীকৰণৰ বিকাশ আৰু উদ্ভাৱনক উৎসাহিত কৰাই এই লক্ষ্যৰ উদ্দেশ্য।
১০. বৈষম্য হ্ৰাস (Reduced Inequalities)
দেশৰ ভিতৰত আৰু দেশসমূহৰ মাজত বৈষম্য হ্ৰাস কৰাই এই লক্ষ্যৰ উদ্দেশ্য। সকলো লোকৰ বাবে সামাজিক, অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক অন্তৰ্ভুক্তি আৰু সমান সুযোগ নিশ্চিত কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়।
১১. বহনক্ষম নগৰ আৰু সম্প্ৰদায় (Sustainable Cities and Communities)
নগৰ আৰু মানৱ বসতিসমূহক অন্তৰ্ভুক্তিমূলক, নিৰাপদ, স্থিতিস্থাপক আৰু বহনক্ষম কৰি তোলাই এই লক্ষ্যৰ উদ্দেশ্য। বহনক্ষম নগৰ পৰিকল্পনা, গৃহ, পৰিবহণ আৰু দুৰ্যোগৰ প্ৰতি স্থিতিস্থাপকতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়।
১২. দায়িত্বশীল ব্যৱহাৰ আৰু উৎপাদন (Responsible Consumption and Production)
বহনক্ষম ব্যৱহাৰ আৰু উৎপাদনৰ ধৰণ নিশ্চিত কৰাই এই লক্ষ্যৰ উদ্দেশ্য। প্ৰাকৃতিক সম্পদৰ দক্ষ ব্যৱহাৰ, অপচয় হ্ৰাস আৰু পৰিৱেশ-বান্ধৱ জীৱনশৈলী উৎসাহিত কৰা ইয়াৰ অন্তৰ্গত।
১৩. জলবায়ু কাৰ্যব্যৱস্থা (Climate Action)
জলবায়ু পৰিৱৰ্তন আৰু ইয়াৰ প্ৰভাৱৰ বিৰুদ্ধে জৰুৰী ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰাই এই লক্ষ্যৰ উদ্দেশ্য। জলবায়ু পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে খাপ খোৱা, নিৰ্গমন হ্ৰাস আৰু জলবায়ু সম্পৰ্কীয় সচেতনতা বৃদ্ধি ইয়াৰ অংশ।
১৪. জলজ জীৱন (Life Below Water)
মহাসাগৰ, সাগৰ আৰু অন্যান্য সামুদ্ৰিক সম্পদ সংৰক্ষণ আৰু বহনক্ষমভাৱে ব্যৱহাৰ কৰাই এই লক্ষ্যৰ উদ্দেশ্য।
১৫. স্থলজ জীৱন (Life on Land)
স্থলজ পৰিৱেশতন্ত্ৰ, বনাঞ্চল আৰু জৈৱ বৈচিত্ৰ্য সংৰক্ষণ আৰু পুনৰুদ্ধাৰ কৰা আৰু ভূমিৰ বহনক্ষম ব্যৱহাৰ নিশ্চিত কৰাই এই লক্ষ্যৰ উদ্দেশ্য। মৰুভূমিকৰণ আৰু ভূমিৰ অৱক্ষয়ৰ বিৰুদ্ধেও ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰা হয়।
১৬. শান্তি, ন্যায় আৰু শক্তিশালী প্ৰতিষ্ঠান (Peace, Justice and Strong Institutions)
শান্তিপূৰ্ণ আৰু অন্তৰ্ভুক্তিমূলক সমাজ গঢ়ি তোলা, সকলোৰে বাবে ন্যায়ৰ সুযোগ নিশ্চিত কৰা আৰু ফলপ্ৰসূ, জবাবদিহিমূলক আৰু অন্তৰ্ভুক্তিমূলক প্ৰতিষ্ঠান গঢ়ি তোলাই এই লক্ষ্যৰ উদ্দেশ্য।
১৭. লক্ষ্যসমূহৰ বাবে অংশীদাৰিত্ব (Partnerships for the Goals)
বহনক্ষম উন্নয়নৰ বাবে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অংশীদাৰিত্ব শক্তিশালী কৰা আৰু কাৰ্যকৰীকৰণৰ উপায়সমূহ উন্নত কৰাই এই লক্ষ্যৰ উদ্দেশ্য। বিত্ত, প্ৰযুক্তি, দক্ষতা বিকাশ, বাণিজ্য আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় সহযোগিতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিয়া হয়।
SDG-ৰ মুখ্য বৈশিষ্ট্য
SDGসমূহ সাৰ্বজনীন, অৰ্থাৎ সকলো দেশৰ বাবে প্ৰযোজ্য। এই লক্ষ্যসমূহ পৰস্পৰ সংযুক্ত; এটা লক্ষ্যৰ ক্ষেত্ৰত উন্নতিয়ে আন এটা লক্ষ্যৰ অগ্ৰগতিত সহায় কৰিব পাৰে। উদাহৰণস্বৰূপে, গুণগত শিক্ষাই দৰিদ্ৰতা হ্ৰাস, লিংগ সমতা আৰু শোভনীয় কৰ্মসংস্থাপনৰ ক্ষেত্ৰত সহায় কৰিব পাৰে।
SDGসমূহৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ নীতি হৈছে “Leave No One Behind” — “কাকো পিছ পৰি থাকিবলৈ নিদিয়া”। অৰ্থাৎ উন্নয়নৰ সুফল সমাজৰ সকলো শ্ৰেণীৰ লোকৰ ওচৰলৈ লৈ যোৱা আৰু বৈষম্য হ্ৰাস কৰা।
ভাৰত আৰু SDGs
ভাৰতে ৰাষ্ট্ৰীয় উন্নয়ন নীতি আৰু কাৰ্যসূচীৰ সৈতে SDGসমূহক সংযুক্ত কৰিছে। ভাৰতত SDGসমূহৰ ৰূপায়ণ আৰু পৰ্যবেক্ষণৰ ক্ষেত্ৰত NITI Aayog হৈছে মুখ্য প্ৰতিষ্ঠান। ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহৰ SDG-সম্পৰ্কীয় অগ্ৰগতি মূল্যায়নৰ বাবে SDG India Index ব্যৱহাৰ কৰা হয়।
পৰীক্ষাৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য
SDGৰ সংখ্যা: ১৭টা
মুঠ লক্ষ্য-উপলক্ষ্য: ১৬৯টা
গ্ৰহণ কৰা হয়: ছেপ্টেম্বৰ, ২০১৫
কাৰ্যকৰী হয়: ১ জানুৱাৰী, ২০১৬
লক্ষ্য বৰ্ষ: ২০৩০
কাৰ্যসূচী: 2030 Agenda for Sustainable Development
গ্ৰহণকাৰী: ৰাষ্ট্ৰসংঘৰ সকলো সদস্য ৰাষ্ট্ৰ
মূল নীতি: “Leave No One Behind”
ভাৰতৰ মুখ্য প্ৰতিষ্ঠান: NITI Aayog
ভাৰতৰ মূল্যায়ন সূচক: SDG India Index
Sources / References
United Nations, Transforming our World: The 2030 Agenda for Sustainable Development
United Nations Sustainable Development Goals
NITI Aayog, SDG India Index
UNDP, Sustainable Development Goals Resources
Standard textbooks on Sustainable Development and Development Administration
Comments
Post a Comment
Comment