পৰিচয়
ভাৰতীয় সংবিধানৰ ষষ্ঠ অনুসূচী উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ জনজাতীয় অঞ্চলসমূহৰ প্ৰশাসনৰ বাবে এক বিশেষ সাংবিধানিক ব্যৱস্থা। ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে জনজাতীয় জনগোষ্ঠীসমূহৰ স্বকীয় সামাজিক, সাংস্কৃতিক, পৰম্পৰাগত, ভূমি আৰু অৰ্থনৈতিক স্বাৰ্থ সুৰক্ষিত কৰা আৰু তেওঁলোকক নিজৰ অঞ্চলৰ প্ৰশাসনত এক নিৰ্দিষ্ট পৰিমাণৰ স্বায়ত্তশাসন প্ৰদান কৰা। ষষ্ঠ অনুসূচী মূলতঃ অনুচ্ছেদ 244(2) আৰু অনুচ্ছেদ 275(1)-ৰ সৈতে জড়িত আৰু ই অসম, মেঘালয়, ত্ৰিপুৰা আৰু মিজোৰামৰ নিৰ্দিষ্ট জনজাতীয় অঞ্চলত প্ৰযোজ্য।
ষষ্ঠ অনুসূচীৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হৈছে স্বায়ত্তশাসিত জিলা পৰিষদ (Autonomous District Councils) আৰু আঞ্চলিক পৰিষদ (Regional Councils) গঠন কৰা। এই পৰিষদসমূহ কেৱল পৰামৰ্শদাতা সংস্থা নহয়; সংবিধানে তেওঁলোকক নিৰ্দিষ্ট আইন প্ৰণয়ন, কাৰ্যপালিকা, ন্যায়িক আৰু বিত্তীয় ক্ষমতা প্ৰদান কৰিছে।
ঐতিহাসিক পটভূমি
ভাৰতৰ উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ জনজাতীয় অঞ্চলসমূহৰ সামাজিক আৰু ঐতিহাসিক পৰিস্থিতি দেশৰ আন বহু অঞ্চলৰ পৰা পৃথক আছিল। বহু জনজাতীয় সমাজৰ নিজস্ব প্ৰথাগত আইন, সামাজিক সংগঠন, ভূমি ব্যৱস্থা, ৰীতি-নীতি আৰু বিবাদ নিষ্পত্তিৰ পৰম্পৰাগত পদ্ধতি আছিল। সংবিধান প্ৰণয়নৰ সময়ত এই কথা উপলব্ধি কৰা হৈছিল যে দেশৰ সকলো অঞ্চলৰ বাবে একে ধৰণৰ প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা প্ৰয়োগ কৰিলে এই জনজাতীয় সমাজসমূহৰ পৰম্পৰাগত প্ৰতিষ্ঠান আৰু স্বকীয়তা ক্ষতিগ্ৰস্ত হ'ব পাৰে।
সেয়েহে সংবিধান প্ৰণেতাসকলে জনজাতীয় অঞ্চলসমূহৰ বাবে এক বিশেষ প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছিল। ১৯৫০ চনত সংবিধান কাৰ্যকৰী হোৱাৰ লগে লগে ষষ্ঠ অনুসূচী সংবিধানৰ অংশ হয়। ইয়াৰ জৰিয়তে জনজাতীয় অঞ্চলসমূহক এক নিৰ্দিষ্ট পৰিমাণৰ স্বায়ত্তশাসন প্ৰদান কৰা হৈছিল।
প্ৰথম অৱস্থাত ষষ্ঠ অনুসূচীৰ ব্যৱস্থা মূলতঃ অসমৰ জনজাতীয় অঞ্চলসমূহক কেন্দ্ৰ কৰি আছিল। পৰৱৰ্তী সময়ত মেঘালয়, ত্ৰিপুৰা আৰু মিজোৰামৰ সাংবিধানিক আৰু প্ৰশাসনিক বিকাশৰ সৈতে ষষ্ঠ অনুসূচীৰ পৰিসৰো বিস্তৃত হয়।
ইয়াৰ মূল দৰ্শন আছিল জনজাতীয় জনগোষ্ঠীৰ স্বায়ত্তশাসন আৰু পৰম্পৰাগত অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰাৰ লগতে তেওঁলোকক ভাৰতীয় সাংবিধানিক ব্যৱস্থাৰ ভিতৰত সংযুক্ত কৰি ৰখা। এই অৰ্থত ষষ্ঠ অনুসূচী হৈছে জনজাতীয় স্বায়ত্তশাসন আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় একতাৰ মাজত সমন্বয় স্থাপনৰ এক সাংবিধানিক প্ৰয়াস।
সাংবিধানিক ভিত্তি
ষষ্ঠ অনুসূচীক বুজিবলৈ মূলতঃ অনুচ্ছেদ 244 আৰু 275ৰ সৈতে ইয়াক অধ্যয়ন কৰিব লাগে।
অনুচ্ছেদ 244(1)-ত পঞ্চম অনুসূচীৰ অধীনত অনুসূচিত অঞ্চল আৰু অনুসূচিত জনজাতিৰ প্ৰশাসনৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰা হৈছে।
অনুচ্ছেদ 244(2)-ত অসম, মেঘালয়, ত্ৰিপুৰা আৰু মিজোৰামৰ জনজাতীয় অঞ্চলসমূহৰ প্ৰশাসন ষষ্ঠ অনুসূচী অনুসৰি হোৱাৰ কথা উল্লেখ কৰা হৈছে।
অনুচ্ছেদ 275(1)-ত অনুসূচিত জনজাতিৰ কল্যাণ আৰু অনুসূচিত অঞ্চল তথা জনজাতীয় অঞ্চলৰ প্ৰশাসন উন্নত কৰাৰ বাবে ভাৰতৰ সংযুক্ত পুঁজি (Consolidated Fund of India)-ৰ পৰা ৰাজ্যসমূহলৈ অনুদান দিয়াৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে।
সেয়েহে পৰীক্ষাৰ বাবে মনত ৰাখিব লাগে—
ষষ্ঠ অনুসূচী → অনুচ্ছেদ 244(2) + অনুচ্ছেদ 275(1)
ষষ্ঠ অনুসূচীৰ অধীনত থকা অঞ্চল
ষষ্ঠ অনুসূচী ভাৰতৰ সকলো জনজাতীয় অঞ্চলত প্ৰযোজ্য নহয়। ই কেৱল উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ চাৰিখন ৰাজ্যৰ নিৰ্দিষ্ট জনজাতীয় অঞ্চলত প্ৰযোজ্য।
সেই ৰাজ্যকেইখন হৈছে—
অসম, মেঘালয়, ত্ৰিপুৰা আৰু মিজোৰাম।
এই চাৰিখন ৰাজ্যৰ নিৰ্দিষ্ট জনজাতীয় অঞ্চলসমূহক স্বায়ত্তশাসিত জিলা হিচাপে সংগঠিত কৰা হৈছে। বিশেষ পৰিস্থিতিত স্বায়ত্তশাসিত জিলাৰ ভিতৰত স্বায়ত্তশাসিত অঞ্চল (Autonomous Region) সৃষ্টি কৰিব পৰা যায়।
স্বায়ত্তশাসিত জিলা আৰু স্বায়ত্তশাসিত অঞ্চল
ষষ্ঠ অনুসূচীৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হৈছে স্বায়ত্তশাসিত জিলা সৃষ্টি কৰা।
এখন স্বায়ত্তশাসিত জিলা হৈছে এনে এক সাংবিধানিকভাৱে স্বীকৃত অঞ্চল য'ত জিলা পৰিষদে নিৰ্দিষ্ট স্বায়ত্তশাসিত ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰে। যদি এখন স্বায়ত্তশাসিত জিলাৰ বিভিন্ন অংশত বিভিন্ন অনুসূচিত জনজাতি বসবাস কৰে, তেন্তে সংবিধানৰ ব্যৱস্থা অনুসৰি ৰাজ্যপালে সেই অঞ্চলসমূহৰ বাবে স্বায়ত্তশাসিত অঞ্চল সৃষ্টি কৰিব পাৰে।
সেয়েহে মূল কথাটো হ'ল—
স্বায়ত্তশাসিত জিলা → জিলা পৰিষদ
স্বায়ত্তশাসিত অঞ্চল → আঞ্চলিক পৰিষদ
স্বায়ত্তশাসিত জিলা আৰু অঞ্চলৰ সৃষ্টি, সীমা পৰিৱৰ্তন আৰু পুনৰ্গঠনৰ ক্ষেত্ৰত ৰাজ্যপালৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংবিধানিক ভূমিকা আছে।
জিলা পৰিষদ
জিলা পৰিষদ (District Council) হৈছে এখন স্বায়ত্তশাসিত জিলাৰ প্ৰধান প্ৰশাসনিক প্ৰতিষ্ঠান। ইয়াৰ জৰিয়তে জনজাতীয় লোকসকলে নিজৰ অঞ্চলৰ প্ৰশাসনত প্ৰত্যক্ষভাৱে অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুযোগ লাভ কৰে।
জিলা পৰিষদত মূলতঃ নিৰ্বাচিত সদস্য থাকে। ষষ্ঠ অনুসূচীত পৰিষদৰ গঠন, নিৰ্বাচন, কাৰ্যকাল আৰু কাম-কাজৰ বিষয়ে ব্যৱস্থা কৰা হৈছে।
নিৰ্বাচিত জিলা পৰিষদৰ সাধাৰণ কাৰ্যকাল ৫ বছৰ। অৱশ্যে পৰিষদ ভংগ আৰু বিশেষ পৰিস্থিতিত কাৰ্যকাল সম্পৰ্কে সংবিধানত বিশেষ ব্যৱস্থাও আছে।
জিলা পৰিষদৰ গুৰুত্ব এই কাৰণেই যে ই কেৱল পৰামৰ্শদাতা সংস্থা নহয়। সংবিধানে ইয়াক নিৰ্দিষ্ট ক্ষেত্ৰত আইন প্ৰণয়ন, প্ৰশাসন, ন্যায় আৰু বিত্তীয় ক্ষমতা প্ৰদান কৰিছে।
আঞ্চলিক পৰিষদ
যেতিয়া এখন স্বায়ত্তশাসিত জিলাৰ ভিতৰত কোনো নিৰ্দিষ্ট জনজাতীয় জনগোষ্ঠীৰ বাবে স্বায়ত্তশাসিত অঞ্চল সৃষ্টি কৰা হয়, তেতিয়া সেই অঞ্চলৰ প্ৰশাসনৰ বাবে আঞ্চলিক পৰিষদ (Regional Council) গঠন কৰা হয়।
আঞ্চলিক পৰিষদে নিজৰ অঞ্চলৰ ভিতৰত ষষ্ঠ অনুসূচীত প্ৰদান কৰা নিৰ্দিষ্ট ক্ষমতাসমূহ প্ৰয়োগ কৰে।
বিভিন্ন জনজাতীয় জনগোষ্ঠীৰ স্বকীয়তা আৰু স্বাৰ্থ সুৰক্ষিত কৰাৰ বাবে এই ব্যৱস্থা বিশেষভাৱে গুৰুত্বপূৰ্ণ।
স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদৰ আইন প্ৰণয়ন ক্ষমতা
ষষ্ঠ অনুসূচীৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হৈছে জিলা আৰু আঞ্চলিক পৰিষদৰ আইন প্ৰণয়ন ক্ষমতা।
ষষ্ঠ অনুসূচীৰ ৩ নং অনুচ্ছেদ (Paragraph 3) অনুসৰি জিলা আৰু আঞ্চলিক পৰিষদে জনজাতীয় লোকসকলৰ সামাজিক, সাংস্কৃতিক আৰু অৰ্থনৈতিক জীৱনৰ সৈতে জড়িত কিছুমান বিষয়ত আইন প্ৰণয়ন কৰিব পাৰে।
এই বিষয়সমূহৰ ভিতৰত কৃষিৰ বাবে ভূমি আবণ্টন, ভূমিৰ ব্যৱহাৰ, সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ বাহিৰৰ বনাঞ্চলৰ ব্যৱস্থাপনা, স্থানান্তৰিত কৃষি (shifting cultivation), গাঁও প্ৰশাসন, সম্পত্তিৰ উত্তৰাধিকাৰ, বিবাহ আৰু বিবাহ বিচ্ছেদ, সামাজিক ৰীতি-নীতি আদি উল্লেখযোগ্য।
ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে জনজাতীয় জনগোষ্ঠীক তেওঁলোকৰ নিজস্ব সামাজিক আৰু সাংস্কৃতিক পৰম্পৰা অনুসৰি কিছুমান গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয় নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ সুযোগ দিয়া।
কিন্তু পৰিষদৰ আইন প্ৰণয়ন ক্ষমতা সীমাহীন নহয়। এই ক্ষমতা সংবিধান আৰু ষষ্ঠ অনুসূচীৰ বিধানৰ অধীনস্থ। কিছুমান ক্ষেত্ৰত ৰাজ্যপালৰ অনুমোদন বা ভূমিকা জড়িত থাকে।
ন্যায়িক ক্ষমতা
ষষ্ঠ অনুসূচীত জনজাতীয় অঞ্চলসমূহৰ পৰম্পৰাগত ন্যায় ব্যৱস্থাকো বিশেষ স্বীকৃতি দিয়া হৈছে।
Paragraph 4 অনুসৰি জিলা আৰু আঞ্চলিক পৰিষদে গাঁও পৰিষদ বা আদালত স্থাপন কৰিব পাৰে, যিয়ে নিৰ্দিষ্ট ধৰণৰ গোচৰ আৰু বিবাদ নিষ্পত্তি কৰিব পাৰে, বিশেষকৈ স্বায়ত্তশাসিত অঞ্চলত বসবাস কৰা অনুসূচিত জনজাতিৰ সদস্যসকলৰ মাজৰ কিছুমান বিবাদ।
ইয়াৰ দ্বাৰা জনজাতীয় সমাজৰ পৰম্পৰাগত বিবাদ নিষ্পত্তি পদ্ধতিক সাংবিধানিক পৰিসৰৰ ভিতৰত স্থান দিয়া হৈছে।
অৱশ্যে এই ন্যায়িক ক্ষমতা সীমিত আৰু নিৰ্দিষ্ট বিষয়ৰ ক্ষেত্ৰতহে প্ৰযোজ্য। জিলা পৰিষদ বা গাঁও আদালত উচ্চ ন্যায়ালয় বা সাধাৰণ সাংবিধানিক আদালতৰ সমতুল্য নহয়।
কাৰ্যপালিকা আৰু প্ৰশাসনিক ক্ষমতা
স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদসমূহে বিভিন্ন কাৰ্যপালিকা আৰু প্ৰশাসনিক ক্ষমতাও প্ৰয়োগ কৰে।
এই ক্ষমতাৰ ভিতৰত প্ৰাথমিক শিক্ষা, চিকিৎসালয় বা চিকিৎসা কেন্দ্ৰ, বজাৰ, পথ, জলপথ, কৃষি, গাঁও প্ৰশাসন আৰু সামাজিক-সাংস্কৃতিক উন্নয়নৰ দৰে বিষয় অন্তৰ্ভুক্ত হ'ব পাৰে।
ইয়াৰ উদ্দেশ্য হৈছে জনজাতীয় অঞ্চলৰ স্থানীয় উন্নয়ন আৰু প্ৰশাসনত স্থানীয় জনগোষ্ঠীৰ অংশগ্ৰহণ নিশ্চিত কৰা।
এইদৰে ষষ্ঠ অনুসূচীয়ে কেৱল সাংস্কৃতিক অধিকাৰ সুৰক্ষিত কৰাই নহয়, স্থানীয় স্ব-শাসনৰ এক সাংবিধানিক ব্যৱস্থাও সৃষ্টি কৰিছে।
ভূমি আৰু বন সম্পৰ্কীয় ক্ষমতা
বহু জনজাতীয় জনগোষ্ঠীৰ সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক জীৱন ভূমি আৰু বনাঞ্চলৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত। সেয়েহে ষষ্ঠ অনুসূচীত ভূমি আৰু বন সম্পৰ্কে পৰিষদসমূহক কিছুমান বিশেষ ক্ষমতা প্ৰদান কৰা হৈছে।
জিলা পৰিষদে কৃষিৰ বাবে ভূমিৰ আবণ্টন, দখল আৰু ব্যৱহাৰ সম্পৰ্কে কিছুমান বিষয় নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পাৰে। সংৰক্ষিত বনাঞ্চলৰ বাহিৰৰ বনাঞ্চলৰ ব্যৱস্থাপনাৰ ক্ষেত্ৰতো পৰিষদৰ ক্ষমতা আছে।
স্থানান্তৰিত কৃষি বা shifting cultivation নিয়ন্ত্ৰণ কৰাও ইয়াৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ।
এই ব্যৱস্থাৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে পৰম্পৰাগত ভূমি ব্যৱহাৰ আৰু জনজাতীয় স্বাৰ্থ সুৰক্ষিত কৰাৰ লগতে স্থানীয় প্ৰয়োজন অনুসৰি ভূমি আৰু বন সম্পদৰ ব্যৱস্থাপনা কৰা।
বিত্তীয় ক্ষমতা
কোনো স্বায়ত্তশাসিত ব্যৱস্থা কাৰ্যকৰী কৰিবলৈ বিত্তীয় সম্পদ অতি প্ৰয়োজনীয়। সেয়েহে ষষ্ঠ অনুসূচীত স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদসমূহৰ বাবে বিশেষ বিত্তীয় ব্যৱস্থা কৰা হৈছে।
প্ৰতিখন স্বায়ত্তশাসিত জিলাৰ বাবে District Fund বা জিলা পুঁজি আৰু প্ৰতিটো স্বায়ত্তশাসিত অঞ্চলৰ বাবে Regional Fund বা আঞ্চলিক পুঁজি থাকে।
পৰিষদসমূহে বিভিন্ন উৎসৰ পৰা ৰাজহ আৰু অনুদান লাভ কৰিব পাৰে আৰু ষষ্ঠ অনুসূচীয়ে অনুমতি দিয়া ক্ষেত্ৰত বিভিন্ন কৰ, টোল আৰু মাচুল আৰোপ আৰু সংগ্ৰহ কৰিব পাৰে।
পৰিষদৰ হিচাপ-নিকাচ সাংবিধানিক ব্যৱস্থা অনুসৰি পৰীক্ষা কৰা হয় আৰু ইয়াত ভাৰতৰ নিয়ন্ত্ৰক আৰু মহালেখা পৰীক্ষক (CAG)-ৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা আছে।
কৰ আৰোপৰ ক্ষমতা
ষষ্ঠ অনুসূচীয়ে জিলা আৰু আঞ্চলিক পৰিষদক নিৰ্দিষ্ট ধৰণৰ কৰ, মাচুল আৰু টোল আৰোপ আৰু সংগ্ৰহ কৰাৰ ক্ষমতা প্ৰদান কৰিছে।
এই ক্ষমতাৰ পৰিসৰ ষষ্ঠ অনুসূচীৰ নিৰ্দিষ্ট বিধান অনুসৰি নিৰ্ধাৰিত হয়। ভূমি, অট্টালিকা, বজাৰ, পেছা, ব্যৱসায় আৰু অন্যান্য স্থানীয় কাৰ্যকলাপৰ সৈতে জড়িত কিছুমান কৰ বা মাচুল ইয়াৰ অন্তৰ্গত হ'ব পাৰে।
ইয়াৰ ফলত পৰিষদসমূহে নিজৰ প্ৰশাসনিক আৰু উন্নয়নমূলক কামৰ বাবে এক নিৰ্দিষ্ট পৰিমাণৰ বিত্তীয় স্বায়ত্তশাসন লাভ কৰে।
ঋণ প্ৰদান আৰু ব্যৱসায় নিয়ন্ত্ৰণ
ষষ্ঠ অনুসূচীৰ আন এটা উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্য হৈছে ধন ঋণ দিয়া আৰু ব্যৱসায়-বাণিজ্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰাৰ ক্ষমতা।
জনজাতীয় লোকসকলক শোষণৰ পৰা সুৰক্ষিত কৰাৰ বাবে স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদসমূহে জনজাতীয় অঞ্চলত জনজাতিৰ বাহিৰৰ লোকসকলৰ দ্বাৰা কৰা ঋণদান আৰু কিছুমান ব্যৱসায়িক কাৰ্যকলাপ নিয়ন্ত্ৰণ কৰিব পাৰে।
এই ব্যৱস্থাৰ উদ্দেশ্য হৈছে জনজাতীয় জনগোষ্ঠীৰ অৰ্থনৈতিক স্বাৰ্থ আৰু সম্পত্তিৰ সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰা।
ৰাজ্যপালৰ ভূমিকা
ষষ্ঠ অনুসূচীৰ অধীনত ৰাজ্যপালে এক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংবিধানিক ভূমিকা পালন কৰে।
ৰাজ্যপালে নিৰ্দিষ্ট সাংবিধানিক ব্যৱস্থা অনুসৰি স্বায়ত্তশাসিত জিলা আৰু অঞ্চলৰ সৃষ্টি, সীমা পৰিৱৰ্তন, পুনৰ্গঠন আৰু প্ৰশাসনৰ ক্ষেত্ৰত ক্ষমতা প্ৰয়োগ কৰিব পাৰে।
ৰাজ্যপালে কিছুমান আইন স্বায়ত্তশাসিত অঞ্চলত প্ৰযোজ্য কৰা, পৰিষদৰ কাৰ্যকলাপ আৰু অন্যান্য প্ৰশাসনিক বিষয়তো ভূমিকা পালন কৰে।
সেয়েহে ষষ্ঠ অনুসূচীয়ে পৰিষদসমূহক যথেষ্ট স্বায়ত্তশাসন দিলেও ই সম্পূৰ্ণ স্বাধীনতা প্ৰদান নকৰে। পৰিষদসমূহৰ স্বায়ত্তশাসন ৰাজ্য আৰু কেন্দ্ৰৰ বৃহত্তৰ সাংবিধানিক কাঠামোৰ ভিতৰত থাকে।
ৰাজ্যভিত্তিক স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ
অসম
ষষ্ঠ অনুসূচীৰ ইতিহাসত অসমৰ বিশেষ গুৰুত্ব আছে। বৰ্তমান অসমৰ ষষ্ঠ অনুসূচীৰ সৈতে জড়িত গুৰুত্বপূৰ্ণ স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদসমূহ হৈছে—
কাৰ্বি আংলং স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ (Karbi Anglong Autonomous Council)
ডিমা হাছাও স্বায়ত্তশাসিত জিলা পৰিষদ (Dima Hasao Autonomous District Council)
বড়োলেণ্ড টেৰিটৰিয়েল কাউন্সিল (Bodoland Territorial Council)
২০০৩ চনৰ সংবিধান সংশোধনৰ জৰিয়তে বড়োলেণ্ড টেৰিটৰিয়েল এৰিয়াছৰ বাবে ষষ্ঠ অনুসূচীৰ অধীনত বিশেষ সাংবিধানিক ব্যৱস্থা কৰা হয়।
অসমৰ ক্ষেত্ৰত ষষ্ঠ অনুসূচী APSC, ADRE আৰু অন্যান্য অসম চৰকাৰৰ প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাৰ বাবে বিশেষ গুৰুত্বপূৰ্ণ।
মেঘালয়
মেঘালয়ত তিনিখন প্ৰধান স্বায়ত্তশাসিত জিলা পৰিষদ আছে—
খাছি হিলছ স্বায়ত্তশাসিত জিলা পৰিষদ
জয়ন্তীয়া হিলছ স্বায়ত্তশাসিত জিলা পৰিষদ
গাৰো হিলছ স্বায়ত্তশাসিত জিলা পৰিষদ
এই পৰিষদসমূহ মেঘালয়ৰ জনজাতীয় স্ব-শাসনৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠান।
ত্ৰিপুৰা
ত্ৰিপুৰাত আছে—
Tripura Tribal Areas Autonomous District Council (TTAADC)
ই ৰাজ্যখনৰ নিৰ্দিষ্ট জনজাতীয় অঞ্চলসমূহৰ প্ৰশাসন চলায় আৰু জনজাতীয় জনগোষ্ঠীৰ অধিকাৰ আৰু স্বকীয়তা সুৰক্ষাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে।
মিজোৰাম
মিজোৰামত ষষ্ঠ অনুসূচীৰ অধীনত তিনিখন স্বায়ত্তশাসিত জিলা পৰিষদ আছে—
Chakma Autonomous District Council
Lai Autonomous District Council
Mara Autonomous District Council
এই পৰিষদসমূহে সংশ্লিষ্ট জনজাতীয় জনগোষ্ঠীৰ বাবে স্বায়ত্তশাসনৰ ব্যৱস্থা প্ৰদান কৰে।
ষষ্ঠ অনুসূচী আৰু জনজাতীয় স্ব-শাসন
ষষ্ঠ অনুসূচীক জনজাতীয় জনগোষ্ঠীৰ স্ব-শাসনৰ সাংবিধানিক ব্যৱস্থা হিচাপে বুজিব পাৰি।
ই কেৱল জনজাতীয় জনগোষ্ঠীৰ কল্যাণৰ বাবে চৰকাৰী আঁচনিৰ ব্যৱস্থা কৰা নাই। ইয়াৰ পৰিৱৰ্তে জনজাতীয় লোকসকলক নিজৰ অঞ্চলৰ বিষয়ে আইন প্ৰণয়ন, প্ৰশাসন, নিৰ্দিষ্ট বিবাদ নিষ্পত্তি আৰু স্থানীয় ৰাজহ সংগ্ৰহৰ দৰে কামত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সাংবিধানিক সুযোগ প্ৰদান কৰিছে।
সেয়েহে সাধাৰণ স্থানীয় স্বায়ত্তশাসিত প্ৰতিষ্ঠানতকৈ ষষ্ঠ অনুসূচীৰ পৰিষদসমূহৰ স্বায়ত্তশাসনৰ পৰিসৰ অধিক গুৰুত্বপূৰ্ণ।
ষষ্ঠ অনুসূচী আৰু অসমমিত ফেডাৰেলিজম
ভাৰতীয় যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ দৃষ্টিকোণৰ পৰা ষষ্ঠ অনুসূচী হৈছে অসমমিত যুক্তৰাষ্ট্ৰীয়তা (Asymmetrical Federalism)-ৰ এক উৎকৃষ্ট উদাহৰণ।
অসমমিত যুক্তৰাষ্ট্ৰীয়তাৰ অৰ্থ হৈছে দেশৰ সকলো অঞ্চল বা জনগোষ্ঠীৰ বাবে একে সাংবিধানিক ব্যৱস্থা নথকাকৈ তেওঁলোকৰ ইতিহাস, সংস্কৃতি, ভূগোল আৰু সামাজিক পৰিস্থিতি অনুসৰি বিশেষ ব্যৱস্থা প্ৰদান কৰা।
ষষ্ঠ অনুসূচীয়ে উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ নিৰ্দিষ্ট জনজাতীয় অঞ্চলসমূহক বিশেষ স্বায়ত্তশাসন প্ৰদান কৰি ভাৰতীয় যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ এই বৈশিষ্ট্যটো প্ৰকাশ কৰিছে।
পঞ্চম অনুসূচী আৰু ষষ্ঠ অনুসূচীৰ মাজৰ পাৰ্থক্য
ষষ্ঠ অনুসূচীক পঞ্চম অনুসূচীৰ সৈতে গুলিয়াব নালাগে।
পঞ্চম অনুসূচী মূলতঃ অসম, মেঘালয়, ত্ৰিপুৰা আৰু মিজোৰামৰ বাহিৰৰ ৰাজ্যসমূহৰ অনুসূচিত অঞ্চল আৰু অনুসূচিত জনজাতিৰ প্ৰশাসনৰ সৈতে জড়িত।
ইয়াৰ বিপৰীতে ষষ্ঠ অনুসূচী অসম, মেঘালয়, ত্ৰিপুৰা আৰু মিজোৰামৰ নিৰ্দিষ্ট জনজাতীয় অঞ্চলৰ বাবে প্ৰযোজ্য।
পঞ্চম অনুসূচীৰ প্ৰধান সাংবিধানিক ব্যৱস্থা হৈছে ৰাজ্যপাল আৰু Tribes Advisory Council, আনহাতে ষষ্ঠ অনুসূচীৰ মূল বৈশিষ্ট্য হৈছে Autonomous District Councils আৰু Regional Councils।
ষষ্ঠ অনুসূচীৰ পৰিষদসমূহে নিৰ্দিষ্ট ক্ষেত্ৰত আইন প্ৰণয়ন, কাৰ্যপালিকা, ন্যায়িক আৰু বিত্তীয় ক্ষমতা লাভ কৰে।
গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংবিধানিক বিধান
বিধান বিষয়
অনুচ্ছেদ 244(2) ষষ্ঠ অনুসূচীৰ অধীনত জনজাতীয় অঞ্চলৰ প্ৰশাসন
অনুচ্ছেদ 275(1) জনজাতীয় কল্যাণ আৰু প্ৰশাসনৰ বাবে অনুদান
ষষ্ঠ অনুসূচী, Paragraph 1 স্বায়ত্তশাসিত জিলা আৰু স্বায়ত্তশাসিত অঞ্চল
Paragraph 2 জিলা আৰু আঞ্চলিক পৰিষদ
Paragraph 3 আইন প্ৰণয়ন ক্ষমতা
Paragraph 4 ন্যায় প্ৰশাসন
Paragraph 5 ভূমি আৰু অন্যান্য বিষয়
Paragraph 6 প্ৰাথমিক বিদ্যালয়, চিকিৎসালয়, বজাৰ আদি
Paragraph 7 জিলা আৰু আঞ্চলিক পুঁজি
Paragraph 8 কৰ আৰু ৰাজহ সংগ্ৰহৰ ক্ষমতা
Paragraph 9 অনুদান
Paragraph 10 ঋণদান আৰু ব্যৱসায়-বাণিজ্য নিয়ন্ত্ৰণ
গুৰুত্বপূৰ্ণ সংবিধান সংশোধন
ষষ্ঠ অনুসূচীৰ ব্যৱস্থাত সময়ে সময়ে বিভিন্ন সংবিধান সংশোধনৰ জৰিয়তে পৰিৱৰ্তন কৰা হৈছে। উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ ৰাজনৈতিক আৰু প্ৰশাসনিক পৰিস্থিতিৰ পৰিৱৰ্তনৰ সৈতে সংগতি ৰাখি স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদসমূহৰ সাংবিধানিক ব্যৱস্থাও বিকশিত হৈছে।
সংবিধানৰ ২২তম সংশোধনী আইন, ১৯৬৯ অসমত স্বায়ত্তশাসিত ৰাজ্যৰ সৈতে জড়িত সাংবিধানিক বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল।
৪৯তম সংবিধান সংশোধনী আইন, ১৯৮৪-ৰ জৰিয়তে ত্ৰিপুৰাৰ জনজাতীয় অঞ্চলসমূহক ষষ্ঠ অনুসূচীৰ সাংবিধানিক কাঠামোৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।
৫৩তম সংবিধান সংশোধনী আইন, ১৯৮৬ মিজোৰামৰ ৰাজ্যিক মৰ্যাদা আৰু সংশ্লিষ্ট সাংবিধানিক ব্যৱস্থাৰ সৈতে জড়িত আছিল।
৬৫তম সংবিধান সংশোধনী আইন, ১৯৯০-এ জনজাতীয় অঞ্চল আৰু স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদৰ প্ৰশাসনৰ সৈতে জড়িত গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰিৱৰ্তন আনিছিল।
২০০৩ চনৰ সংবিধান সংশোধন বড়োলেণ্ড টেৰিটৰিয়েল এৰিয়াছ আৰু বড়োলেণ্ড টেৰিটৰিয়েল কাউন্সিলৰ বাবে ষষ্ঠ অনুসূচীৰ কাঠামোৰ ভিতৰত বিশেষ সাংবিধানিক ব্যৱস্থা কৰাৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ।
ষষ্ঠ অনুসূচীৰ গুৰুত্ব
ষষ্ঠ অনুসূচীৰ গুৰুত্ব কেৱল প্ৰশাসনিক বিকেন্দ্ৰীকৰণৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নহয়। ই জনজাতীয় জনগোষ্ঠীৰ স্বকীয় পৰিচয়, সংস্কৃতি, পৰম্পৰা, ভূমি আৰু সামাজিক প্ৰতিষ্ঠান সুৰক্ষিত কৰাৰ বাবে সাংবিধানিক ভিত্তি প্ৰদান কৰে।
ই জনজাতীয় লোকসকলক নিজৰ অঞ্চলৰ প্ৰশাসনত অংশগ্ৰহণৰ সুযোগ দিয়ে আৰু তেওঁলোকৰ পৰম্পৰাগত আইন আৰু সামাজিক পদ্ধতিৰ কিছুমান অংশক সাংবিধানিক স্বীকৃতি দিয়ে।
ইয়াৰ লগতে ষষ্ঠ অনুসূচী ভাৰতীয় যুক্তৰাষ্ট্ৰীয় ব্যৱস্থাৰ নমনীয়তা প্ৰকাশ কৰে। সংবিধানে সকলো অঞ্চলৰ বাবে একে ধৰণৰ শাসন ব্যৱস্থা প্ৰয়োগ কৰাৰ পৰিৱৰ্তে অঞ্চলভেদে বিশেষ সাংবিধানিক ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিছে।
অৱশ্যে স্বায়ত্তশাসিত পৰিষদ আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ মাজত ক্ষমতাৰ বিভাজন, বিত্তীয় নিৰ্ভৰশীলতা, উন্নয়ন, প্ৰতিনিধিত্ব আৰু প্ৰশাসনিক সমন্বয়ৰ দৰে বিষয়ক লৈ সময়ে সময়ে আলোচনা আৰু বিতৰ্ক দেখা যায়।
উপসংহাৰ
ভাৰতীয় সংবিধানৰ ষষ্ঠ অনুসূচী হৈছে জনজাতীয় স্বায়ত্তশাসন আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় একতাৰ মাজত সমন্বয় স্থাপনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংবিধানিক ব্যৱস্থা। অসম, মেঘালয়, ত্ৰিপুৰা আৰু মিজোৰামৰ নিৰ্দিষ্ট জনজাতীয় অঞ্চলত Autonomous District Councils আৰু Regional Councils স্থাপন কৰি সংবিধানে জনজাতীয় জনগোষ্ঠীক নিজৰ অঞ্চলৰ প্ৰশাসনত এক উল্লেখযোগ্য ভূমিকা প্ৰদান কৰিছে।
আইন প্ৰণয়ন, প্ৰশাসন, ন্যায়, ভূমি, বন, কৰ আৰু বিত্তৰ ক্ষেত্ৰত প্ৰদান কৰা ক্ষমতাই ষষ্ঠ অনুসূচীক ভাৰতীয় সংবিধানৰ এক বিশেষ আৰু অনন্য বৈশিষ্ট্য কৰি তুলিছে। ই জনজাতীয় পৰিচয় আৰু পৰম্পৰা সুৰক্ষিত কৰাৰ লগতে গণতান্ত্ৰিক স্ব-শাসনৰ সুযোগ সৃষ্টি কৰিছে।
সেয়েহে ষষ্ঠ অনুসূচীক মূলতঃ “জনজাতীয় স্বায়ত্তশাসন, সাংস্কৃতিক সুৰক্ষা আৰু ভাৰতীয় ৰাষ্ট্ৰীয় একতাৰ মাজত সাংবিধানিক সমন্বয়” হিচাপে বুজিব পাৰি।
পৰীক্ষাৰ বাবে মূল কথাটো
ষষ্ঠ অনুসূচী → অনুচ্ছেদ 244(2) → অনুচ্ছেদ 275(1) → অসম, মেঘালয়, ত্ৰিপুৰা আৰু মিজোৰাম → স্বায়ত্তশাসিত জিলা আৰু আঞ্চলিক পৰিষদ → জনজাতীয় স্ব-শাসন।
উৎস: ভাৰতৰ সংবিধান (ষষ্ঠ অনুসূচী আৰু অনুচ্ছেদ 244, 275), India Code, ভাৰত চৰকাৰ; Ministry of Tribal Affairs, ভাৰত চৰকাৰ; Comptroller and Auditor General of India (CAG); আৰু M. Laxmikanth, Indian Polity।
Comments
Post a Comment
Comment