Calling Attention Motionমনোযোগ আকৰ্ষণী প্ৰস্তাৱ

পৰিচয়

Calling Attention Motion বা মনোযোগ আকৰ্ষণী প্ৰস্তাৱ হৈছে ভাৰতীয় সংসদৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সংসদীয় পদ্ধতি, যাৰ জৰিয়তে কোনো সাংসদে জৰুৰী জনস্বাৰ্থৰ কোনো বিষয়ৰ প্ৰতি সংশ্লিষ্ট মন্ত্ৰীৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিব পাৰে আৰু সেই বিষয়ত মন্ত্ৰীৰ পৰা এক বিবৃতি বিচাৰিব পাৰে।

ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ বা জৰুৰী বিষয়ৰ বিষয়ে চৰকাৰৰ পৰা সংসদৰ মজিয়াত তথ্য আৰু চৰকাৰী ব্যাখ্যা লাভ কৰা।

Calling Attention Motion-ৰ এটা বিশেষ বৈশিষ্ট্য হ’ল যে ই ভাৰতীয় সংসদীয় ব্যৱস্থাৰ এক স্বকীয় উদ্ভাৱন। ই ব্ৰিটিছ সংসদীয় ব্যৱস্থাৰ পৰা পোনপটীয়াকৈ গ্ৰহণ কৰা কোনো পদ্ধতি নহয়।

---

Calling Attention Motion-ৰ অৰ্থ

Calling Attention Motion-ৰ অৰ্থ হৈছে কোনো সাংসদে সংসদৰ জৰিয়তে জৰুৰী জনস্বাৰ্থৰ কোনো বিষয়ৰ প্ৰতি চৰকাৰৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰা।

যেতিয়া কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা বা সমস্যা সংঘটিত হয় আৰু সাংসদে সেই বিষয়ে সংশ্লিষ্ট মন্ত্ৰীৰ পৰা চৰকাৰৰ স্থিতি বা তথ্য জানিব বিচাৰে, তেতিয়া এই পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰিব পাৰে।

উদাহৰণস্বৰূপে, কোনো গুৰুতৰ দুৰ্যোগ, আইন-শৃংখলাৰ সমস্যা, জনসুৰক্ষাৰ সমস্যা বা ৰাষ্ট্ৰীয় গুৰুত্বৰ কোনো আকস্মিক বিষয়ৰ ক্ষেত্ৰত সাংসদে সংশ্লিষ্ট মন্ত্ৰীৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰিব পাৰে।

---

সাংবিধানিক ভিত্তি

Calling Attention Motion ভাৰতীয় সংবিধানত পৃথকভাৱে উল্লেখ কৰা হোৱা নাই।

ই সংসদৰ Rules of Procedure and Conduct of Business-ৰ অধীনত স্বীকৃত সংসদীয় পদ্ধতি।

সেয়েহে ইয়াক সংবিধানৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট অনুচ্ছেদৰ দ্বাৰা সৃষ্টি হোৱা পদ্ধতি বুলি কোৱা উচিত নহয়।

সংসদৰ কাৰ্যপদ্ধতি নিয়ন্ত্ৰণৰ ক্ষেত্ৰত অনুচ্ছেদ ১১৮ গুৰুত্বপূৰ্ণ, কাৰণ এই অনুচ্ছেদে সংসদৰ সদনসমূহক নিজৰ কাৰ্যপদ্ধতি আৰু কাৰ্য পৰিচালনাৰ নিয়ম প্ৰণয়নৰ ক্ষমতা প্ৰদান কৰে।

---

Calling Attention Motion-ৰ মুখ্য উদ্দেশ্য

ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে জৰুৰী জনস্বাৰ্থৰ কোনো বিষয়ৰ প্ৰতি চৰকাৰৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰা আৰু সংশ্লিষ্ট মন্ত্ৰীৰ পৰা সেই বিষয়ত তথ্য বা বিবৃতি লাভ কৰা।

ইয়াৰ ফলত সংসদত কোনো আকস্মিক বা গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয় চৰকাৰৰ সন্মুখত উত্থাপন কৰিব পাৰি।

এই পদ্ধতিয়ে—

- জৰুৰী জনস্বাৰ্থৰ বিষয় সংসদত উত্থাপন কৰে।

- চৰকাৰৰ দৃষ্টি গুৰুত্বপূৰ্ণ সমস্যাৰ প্ৰতি আকৰ্ষণ কৰে।

- সংশ্লিষ্ট মন্ত্ৰীৰ পৰা চৰকাৰী বিবৃতি লাভৰ সুযোগ দিয়ে।

- সংসদীয় জবাবদিহিতা বৃদ্ধি কৰে।

- জনসাধাৰণৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ সমস্যাসমূহ সংসদৰ মজিয়ালৈ আনিবলৈ সহায় কৰে।

---

Calling Attention Motion-ৰ পদ্ধতি

কোনো সাংসদে কোনো জৰুৰী জনস্বাৰ্থৰ বিষয় উত্থাপন কৰিব বিচাৰিলে সংশ্লিষ্ট সংসদীয় নিয়ম অনুসৰি জাননী দিয়ে।

বিষয়টো গ্ৰহণযোগ্য হ’লে সদনৰ Presiding Officer-ৰ অনুমতি সাপেক্ষে সাংসদে বিষয়টো উত্থাপন কৰে।

লোকসভাত Speaker আৰু ৰাজ্যসভাত Chairman-ৰ ভূমিকা ইয়াত গুৰুত্বপূৰ্ণ।

বিষয়টো উত্থাপনৰ পিছত সংশ্লিষ্ট মন্ত্ৰীয়ে সাধাৰণতে সেই বিষয়ৰ ওপৰত চৰকাৰৰ স্থিতি বা তথ্যসম্বলিত বিবৃতি দিয়ে।

ইয়াৰ পিছত সাংসদে বিষয়টোৰ ওপৰত পৰিপূৰক প্ৰশ্ন সুধিব পাৰে, সংশ্লিষ্ট নিয়ম অনুসৰি।

---

Calling Attention Motion-ৰ বৈশিষ্ট্য

Calling Attention Motion-ৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হ’ল—ই জৰুৰী জনস্বাৰ্থৰ বিষয়ৰ প্ৰতি মন্ত্ৰীৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰাৰ এক সংসদীয় পদ্ধতি।

ই কোনো সাধাৰণ প্ৰশ্নৰ দৰে কেৱল তথ্য বিচৰাৰ পদ্ধতি নহয়; ইয়াৰ জৰিয়তে কোনো গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয়ৰ ওপৰত মন্ত্ৰীৰ চৰকাৰী বিবৃতি লাভ কৰাৰ সুযোগ থাকে।

ইয়াৰ আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য হ’ল যে ইয়াৰ উদ্দেশ্য সাধাৰণতে চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে নিন্দা প্ৰস্তাৱ গ্ৰহণ কৰা নহয়। ইয়াৰ মূল লক্ষ্য হৈছে তথ্য, ব্যাখ্যা আৰু চৰকাৰী সঁহাৰি লাভ কৰা।

---

Calling Attention Motion আৰু Question Hour

দুয়োটাই সংসদীয় জবাবদিহিতাৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ মাধ্যম যদিও দুয়োটাৰ মাজত পাৰ্থক্য আছে।

Question Hour-ত সাংসদসকলে নিৰ্দিষ্ট নিয়ম অনুসৰি মন্ত্ৰীসকলক প্ৰশ্ন কৰে। আনহাতে, Calling Attention Motion-ত কোনো জৰুৰী জনস্বাৰ্থৰ বিষয়ৰ প্ৰতি মন্ত্ৰীৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰি সেই বিষয়ত বিবৃতি বিচৰা হয়।

সহজভাৱে—

Question Hour → প্ৰশ্ন আৰু উত্তৰ

Calling Attention → জৰুৰী বিষয় + মন্ত্ৰীৰ বিবৃতি

---

Calling Attention Motion আৰু Zero Hour

দুয়োটাই জৰুৰী জনস্বাৰ্থৰ বিষয় সংসদত উত্থাপনৰ সুযোগ দিয়ে যদিও দুয়োটাৰ প্ৰকৃতি একে নহয়।

Zero Hour মূলতঃ সংসদীয় পৰম্পৰা আৰু ব্যৱহাৰৰ জৰিয়তে বিকশিত হোৱা ব্যৱস্থা। ইয়াৰ জৰিয়তে সাংসদসকলে জৰুৰী বিষয় সদনৰ দৃষ্টিগোচৰ কৰে।

Calling Attention Motion-ৰ বিপৰীতে সংসদৰ Rules of Procedure-ৰ অধীনত এক স্বীকৃত সংসদীয় পদ্ধতি।

Calling Attention-ৰ বিশেষ বৈশিষ্ট্য হৈছে—সংশ্লিষ্ট মন্ত্ৰীৰ পৰা বিষয়টোৰ ওপৰত বিবৃতি লাভ কৰা।

---

Calling Attention Motion আৰু Adjournment Motion

এই দুয়োটাৰ মাজত গুৰুত্বপূৰ্ণ পাৰ্থক্য আছে।

Adjournment Motion-ৰ জৰিয়তে সদনৰ নিয়মীয়া কাৰ্যসূচী স্থগিত কৰি কোনো নিৰ্দিষ্ট আৰু জৰুৰী জনস্বাৰ্থৰ বিষয় আলোচনা কৰাৰ চেষ্টা কৰা হয়।

আনহাতে, Calling Attention Motion-ৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে কোনো জৰুৰী বিষয়ৰ প্ৰতি মন্ত্ৰীৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰা আৰু মন্ত্ৰীৰ পৰা চৰকাৰী বিবৃতি লাভ কৰা।

সেয়েহে—

Adjournment Motion → নিয়মীয়া কাম-কাজ স্থগিত কৰি আলোচনা

Calling Attention → মন্ত্ৰীৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ + চৰকাৰী বিবৃতি

---

তুলনামূলক তালিকা

ভিত্তি| Question Hour| Zero Hour| Calling Attention Motion| Adjournment Motion

মূল উদ্দেশ্য| মন্ত্ৰীক প্ৰশ্ন কৰা| জৰুৰী বিষয় উত্থাপন| মন্ত্ৰীৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ আৰু বিবৃতি লাভ| নিয়মীয়া কাম স্থগিত কৰি জৰুৰী বিষয় আলোচনা

প্ৰকৃতি| আনুষ্ঠানিক| সংসদীয় পৰম্পৰা| সংসদীয় নিয়মৰ অধীন| আনুষ্ঠানিক সংসদীয় পদ্ধতি

মন্ত্ৰীৰ বিবৃতি| সাধাৰণতে প্ৰশ্নৰ উত্তৰ| প্ৰয়োজন অনুসৰি| মূল বৈশিষ্ট্য| বিষয়টোৰ ওপৰত আলোচনা

বিষয়| চৰকাৰী কাৰ্যকলাপ/নীতি আদি| জৰুৰী জনস্বাৰ্থ| জৰুৰী জনস্বাৰ্থ| নিৰ্দিষ্ট জৰুৰী জনস্বাৰ্থ

মূল ফলাফল| প্ৰশ্নোত্তৰ| বিষয়ৰ প্ৰতি দৃষ্টি আকৰ্ষণ| মন্ত্ৰীৰ চৰকাৰী বিবৃতি| আলোচনা আৰু চৰকাৰৰ ওপৰত চাপ

---

Calling Attention Motion-ৰ গুৰুত্ব

ভাৰতীয় সংসদীয় গণতন্ত্ৰত চৰকাৰক সংসদৰ প্ৰতি জবাবদিহি কৰাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ। Calling Attention Motion-এ এই জবাবদিহিতা শক্তিশালী কৰাত সহায় কৰে।

ইয়াৰ জৰিয়তে সাংসদসকলে জনসাধাৰণৰ জীৱন আৰু স্বাৰ্থৰ সৈতে জড়িত কোনো তাৎক্ষণিক সমস্যাৰ বিষয়ে চৰকাৰৰ পৰা স্পষ্টীকৰণ বিচাৰিব পাৰে।

বিশেষকৈ যিবোৰ বিষয় সাধাৰণ প্ৰশ্নৰ জৰিয়তে তাৎক্ষণিকভাৱে উত্থাপন কৰাটো উপযুক্ত নহয়, তেনে বিষয়ৰ ক্ষেত্ৰত এই পদ্ধতি সংসদীয় আলোচনাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাধ্যম হিচাপে কাম কৰে।

---

পৰীক্ষাৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য

1. Calling Attention Motion হৈছে ভাৰতীয় সংসদীয় ব্যৱস্থাৰ এক স্বকীয় উদ্ভাৱন।

2. ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য হৈছে জৰুৰী জনস্বাৰ্থৰ বিষয়ৰ প্ৰতি সংশ্লিষ্ট মন্ত্ৰীৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰা।

3. ইয়াৰ জৰিয়তে সংশ্লিষ্ট মন্ত্ৰীৰ পৰা বিবৃতি বিচৰা হয়।

4. ই সংবিধানত পৃথকভাৱে উল্লেখিত নহয়।

5. ই সংসদৰ Rules of Procedure-ৰ অধীনত স্বীকৃত।

6. লোকসভাত Speaker-ৰ অনুমতি/নিয়ন্ত্ৰণ গুৰুত্বপূৰ্ণ।

7. ৰাজ্যসভাত Chairman-ৰ ভূমিকা গুৰুত্বপূৰ্ণ।

8. ইয়াৰ উদ্দেশ্য চৰকাৰৰ বিৰুদ্ধে অনাস্থা প্ৰকাশ কৰা নহয়।

9. ই Parliamentary Accountability শক্তিশালী কৰাত সহায় কৰে।

10. Calling Attention Motion ≠ Zero Hour।

11. Calling Attention-ৰ অন্যতম বিশেষ বৈশিষ্ট্য হৈছে মন্ত্ৰীৰ বিবৃতি।

12. Article 118 সংসদৰ কাৰ্যপদ্ধতি আৰু কাৰ্য পৰিচালনাৰ নিয়মৰ সৈতে জড়িত।

সহজে মনত ৰখাৰ কৌশল

Calling Attention = “Attention + Minister + Statement”

অৰ্থাৎ—

জৰুৰী বিষয় → মন্ত্ৰীৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ → মন্ত্ৰীৰ বিবৃতি

এক শাৰীৰ সংজ্ঞা

Calling Attention Motion হৈছে সংসদৰ নিয়মৰ অধীনত কোনো সাংসদে জৰুৰী জনস্বাৰ্থৰ বিষয়ৰ প্ৰতি সংশ্লিষ্ট মন্ত্ৰীৰ দৃষ্টি আকৰ্ষণ কৰি সেই বিষয়ত মন্ত্ৰীৰ পৰা চৰকাৰী বিবৃতি লাভ কৰাৰ এক সংসদীয় পদ্ধতি।

উৎস

- ভাৰতীয় সংবিধান – অনুচ্ছেদ ১১৮

- Lok Sabha Secretariat – Rules of Procedure and Conduct of Business

- Rajya Sabha Secretariat – Rules of Procedure and Conduct of Business

- Parliament of India – Parliamentary Procedures

- IGNOU – Indian Parliament and Parliamentary Procedures

- M. Laxmikanth – Indian Polity, Parliamentary Devices