ভাৰতীয় গণপৰিষদৰ মুখ্য আৰু গৌণ সমিতিসমূহ

 

ভাৰতীয় গণপৰিষদ (Constituent Assembly)-এ সংবিধান প্ৰণয়নৰ কাম সহজ আৰু সুসংগঠিত কৰিবলৈ বিভিন্ন সমিতি (Committees) গঠন কৰিছিল। এই সমিতিসমূহে সংবিধানৰ বিভিন্ন বিষয়—যেনে কেন্দ্ৰ-ৰাজ্য সম্পৰ্ক, মৌলিক অধিকাৰ, সংখ্যালঘুৰ সুৰক্ষা, প্ৰাদেশিক শাসন, সংবিধানৰ খচৰা আদি—সম্পৰ্কে অধ্যয়ন কৰি গণপৰিষদলৈ প্ৰতিবেদন দাখিল কৰিছিল।

সাধাৰণতে গণপৰিষদৰ সমিতিসমূহক মুখ্য সমিতি (Major Committees) আৰু গৌণ/অন্যান্য সমিতি (Minor/Other Committees) হিচাপে আলোচনা কৰা হয়। চৰকাৰী প্ৰকাশনসমূহত গণপৰিষদৰ ৮খন মুখ্য সমিতিৰ উল্লেখ পোৱা যায়।

১. গণপৰিষদৰ মুখ্য সমিতিসমূহ

ক্ৰমিক সমিতিৰ নাম অধ্যক্ষ

১ Union Powers Committee জৱাহৰলাল নেহৰু

২ Union Constitution Committee জৱাহৰলাল নেহৰু

৩ Provincial Constitution Committee সৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল

৪ Advisory Committee on Fundamental Rights, Minorities and Tribal and Excluded Areas সৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল

৫ Drafting Committee ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ

৬ Rules of Procedure Committee ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ

৭ States Committee জৱাহৰলাল নেহৰু

৮ Steering Committee ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ

---

১. Union Powers Committee

কেন্দ্ৰীয় ক্ষমতা সমিতি

অধ্যক্ষ: জৱাহৰলাল নেহৰু

এই সমিতিয়ে প্ৰস্তাৱিত কেন্দ্ৰ আৰু প্ৰদেশসমূহৰ মাজত ক্ষমতাৰ বণ্টন সম্পৰ্কে আলোচনা কৰিছিল। কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ হাতত কি কি ক্ষমতা থাকিব আৰু প্ৰদেশসমূহৰ ক্ষমতাৰ পৰিসৰ কেনে হ'ব—এইবোৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ বিষয় সমিতিখনে পৰ্যালোচনা কৰিছিল।

ভাৰতৰ ভৱিষ্যৎ ফেডাৰেল কাঠামো নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত এই সমিতিৰ ভূমিকা গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল।

---

২. Union Constitution Committee

কেন্দ্ৰীয় সংবিধান সমিতি

অধ্যক্ষ: জৱাহৰলাল নেহৰু

এই সমিতিয়ে ভাৰতৰ কেন্দ্ৰীয় সংবিধান আৰু কেন্দ্ৰীয় শাসনব্যৱস্থাৰ গঠন সম্পৰ্কে আলোচনা কৰিছিল।

কেন্দ্ৰীয় চৰকাৰৰ সাংবিধানিক গঠন আৰু কেন্দ্ৰীয় পৰ্যায়ৰ শাসনব্যৱস্থাৰ মৌলিক বিষয়সমূহ ইয়াৰ আলোচনাৰ অন্তৰ্গত আছিল।

---

৩. Provincial Constitution Committee

প্ৰাদেশিক সংবিধান সমিতি

অধ্যক্ষ: সৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল

এই সমিতিয়ে ভাৰতৰ প্ৰদেশসমূহৰ সাংবিধানিক গঠন সম্পৰ্কে আলোচনা কৰিছিল।

প্ৰাদেশিক চৰকাৰ, প্ৰাদেশিক বিধানমণ্ডল আৰু প্ৰদেশসমূহৰ শাসনব্যৱস্থাৰ সাংবিধানিক কাঠামো নিৰ্ধাৰণৰ ক্ষেত্ৰত এই সমিতিৰ প্ৰতিবেদন গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল।

---

৪. Advisory Committee on Fundamental Rights, Minorities and Tribal and Excluded Areas

মৌলিক অধিকাৰ, সংখ্যালঘু আৰু জনজাতীয় তথা বৰ্হিভূত অঞ্চল সম্পৰ্কীয় পৰামৰ্শদাতা সমিতি

অধ্যক্ষ: সৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল

এইখন গণপৰিষদৰ অন্যতম গুৰুত্বপূৰ্ণ সমিতি আছিল। ইয়াৰ অধীনত বিভিন্ন গুৰুত্বপূৰ্ণ উপ-সমিতি আছিল।

সমিতিখনে মূলতঃ—

মৌলিক অধিকাৰ

সংখ্যালঘুৰ অধিকাৰ আৰু সুৰক্ষা

জনজাতীয় অঞ্চল

Excluded Areas

Partially Excluded Areas

পিছপৰা আৰু দুৰ্বল শ্ৰেণীৰ সুৰক্ষা

আদি বিষয়ৰ ওপৰত আলোচনা কৰিছিল।

---

৫. Drafting Committee

খচৰা প্ৰস্তুতকৰণ সমিতি

অধ্যক্ষ: ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ

এই সমিতি ২৯ আগষ্ট ১৯৪৭ তাৰিখে গঠন কৰা হৈছিল।

ইয়াৰ মূল দায়িত্ব আছিল গণপৰিষদে গ্ৰহণ কৰা সিদ্ধান্ত আৰু বিভিন্ন সমিতিৰ প্ৰতিবেদনৰ ভিত্তিত ভাৰতীয় সংবিধানৰ খচৰা প্ৰস্তুত কৰা।

মূল Drafting Committee-ত ৭জন সদস্য আছিল—

1. ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ — অধ্যক্ষ

2. এন. গোপালস্বামী আয়েংগাৰ

3. আল্লাদি কৃষ্ণস্বামী আয়াৰ

4. কে. এম. মুন্সী

5. ছৈয়দ মহম্মদ ছাদুল্লা

6. বি. এল. মিত্তৰ

7. ডি. পি. খৈতান

Exam Fact: ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ আছিল Drafting Committee-ৰ অধ্যক্ষ, গণপৰিষদৰ অধ্যক্ষ নহয়।

---

৬. Rules of Procedure Committee

কাৰ্যপ্ৰণালী বিধি সমিতি

অধ্যক্ষ: ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ

এই সমিতিয়ে গণপৰিষদে কেনেদৰে কাম কৰিব, সভা কেনেদৰে পৰিচালিত হ'ব আৰু বিভিন্ন প্ৰস্তাৱ কেনেদৰে আলোচনা কৰা হ'ব—এই সম্পৰ্কীয় কাৰ্যপ্ৰণালীৰ নিয়ম প্ৰস্তুত কৰিছিল।

---

৭. States Committee

ৰাজ্যসমূহৰ সমিতি

অধ্যক্ষ: জৱাহৰলাল নেহৰু

এই সমিতিৰ সৈতে ভাৰতীয় দেশীয় ৰাজ্যসমূহ (Princely States)-ৰ সাংবিধানিক সম্পৰ্কৰ বিষয় জড়িত আছিল।

দেশীয় ৰাজ্যসমূহক নতুন ভাৰতীয় সংঘৰ সৈতে সাংবিধানিকভাৱে কেনেদৰে সংযুক্ত কৰা হ'ব, সেই সম্পৰ্কীয় বিষয়সমূহ ইয়াৰ আলোচনাৰ অন্তৰ্গত আছিল।

---

৮. Steering Committee

পৰিচালনা সমিতি

অধ্যক্ষ: ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ

এই সমিতিয়ে গণপৰিষদৰ কাৰ্যসূচী আৰু কাম-কাজ সমন্বয় কৰাত সহায় কৰিছিল।

গণপৰিষদৰ বিভিন্ন কাম সুশৃংখলভাৱে পৰিচালনা কৰাটো ইয়াৰ অন্যতম প্ৰধান দায়িত্ব আছিল।

---

২. গুৰুত্বপূৰ্ণ উপ-সমিতিসমূহ

Advisory Committee-ৰ অধীনত কেইবাখনো গুৰুত্বপূৰ্ণ উপ-সমিতি আছিল।

উপ-সমিতি অধ্যক্ষ

Fundamental Rights Sub-Committee জে. বি. কৃপালানি

Minorities Sub-Committee এইচ. চি. মুখাৰ্জী

North-East Frontier (Assam) Tribal and Excluded Areas Sub-Committee গোপীনাথ বৰদলৈ

Excluded and Partially Excluded Areas (other than Assam) Sub-Committee এ. ভি. ঠাক্কৰ

---

Fundamental Rights Sub-Committee

অধ্যক্ষ: জে. বি. কৃপালানি

এই উপ-সমিতিয়ে ভাৰতীয় নাগৰিকসকলক প্ৰদান কৰিবলগীয়া মৌলিক অধিকাৰসমূহৰ বিষয়ে আলোচনা কৰিছিল।

---

Minorities Sub-Committee

অধ্যক্ষ: এইচ. চি. মুখাৰ্জী

এই সমিতিয়ে ভাৰতৰ বিভিন্ন সংখ্যালঘু সম্প্ৰদায়ৰ সাংবিধানিক অধিকাৰ আৰু সুৰক্ষা সম্পৰ্কে আলোচনা কৰিছিল।

---

North-East Frontier (Assam) Tribal and Excluded Areas Sub-Committee

অধ্যক্ষ: গোপীনাথ বৰদলৈ

এই সমিতিখন অসম আৰু উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ জনজাতীয় তথা বৰ্হিভূত অঞ্চলসমূহৰ সাংবিধানিক আৰু প্ৰশাসনিক ব্যৱস্থাৰ বাবে বিশেষ গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল।

এই সমিতিৰ সৈতে জড়িত গোপীনাথ বৰদলৈৰ নামৰ বাবে ইয়াক সাধাৰণতে Bordoloi Committee (বৰদলৈ সমিতি) বুলিও জনা যায়।

অসমৰ Competitive Exams যেনে ADRE, APSC, Assam SLET আদিৰ বাবে এই তথ্য বিশেষ গুৰুত্বপূৰ্ণ।

---

Excluded and Partially Excluded Areas Sub-Committee

অধ্যক্ষ: এ. ভি. ঠাক্কৰ

এই সমিতিয়ে অসমৰ বাহিৰৰ Excluded আৰু Partially Excluded Areas-ৰ প্ৰশাসন আৰু সাংবিধানিক সুৰক্ষা সম্পৰ্কে আলোচনা কৰিছিল।

---

৩. অন্যান্য/গৌণ সমিতিসমূহ

গণপৰিষদে বিভিন্ন নিৰ্দিষ্ট আৰু প্ৰশাসনিক বিষয়ৰ বাবে আন কেইবাখনো সমিতিও গঠন কৰিছিল।

সমিতি অধ্যক্ষ

Finance and Staff Committee ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ

Credentials Committee আল্লাদি কৃষ্ণস্বামী আয়াৰ

House Committee বি. পট্টাভি সীতাৰামাইয়া

Order of Business Committee কে. এম. মুন্সী

Ad hoc Committee on the National Flag ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ

Committee on the Functions of the Constituent Assembly জি. ভি. মাভলংকৰ

Committee on Chief Commissioners' Provinces বি. পট্টাভি সীতাৰামাইয়া

---

⭐ পৰীক্ষাৰ বাবে আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ

Union Powers Committee → জৱাহৰলাল নেহৰু

Union Constitution Committee → জৱাহৰলাল নেহৰু

Provincial Constitution Committee → সৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল

Advisory Committee → সৰ্দাৰ বল্লভভাই পেটেল

Drafting Committee → ড° বি. আৰ. আম্বেদকাৰ

Rules of Procedure Committee → ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ

States Committee → জৱাহৰলাল নেহৰু

Steering Committee → ড° ৰাজেন্দ্ৰ প্ৰসাদ

Fundamental Rights Sub-Committee → জে. বি. কৃপালানি

Minorities Sub-Committee → এইচ. চি. মুখাৰ্জী

Bordoloi Committee → গোপীনাথ বৰদলৈ

Excluded Areas Committee (other than Assam) → এ. ভি. ঠাক্কৰ

চৰকাৰী/বিশ্বস্ত উৎস

Government of India – Yojana, Making of the Indian Constitution

Digital Sansad, Parliament of India — Constituent Assembly

Parliament Digital Library (eParlib) — Constituent Assembly records

Constitution of India — Constituent Assembly Committee Reports

Nehru Archive — Constituent Assembly documents

National Archives of India, Government of India