এল. এম. সিংভি সমিতি, ১৯৮৬

ভূমিকা

স্বাধীনতাৰ পিছত ভাৰতত পঞ্চায়তী ৰাজ ব্যৱস্থা প্ৰতিষ্ঠা কৰাৰ বাবে বিভিন্ন সময়ত কেইবাখনো সমিতি গঠন কৰা হৈছিল। বলৱন্ত ৰায় মেহতা সমিতি, অশোক মেহতা সমিতি আৰু জি. ভি. কে. ৰাও সমিতিৰ পিছত এল. এম. সিংভি সমিতি (L. M. Singhvi Committee) পঞ্চায়তী ৰাজৰ সাংবিধানিক আৰু গণতান্ত্ৰিক ভিত্তি শক্তিশালী কৰাৰ ক্ষেত্ৰত বিশেষ গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰে।

১৯৮৬ চনত ৰাজীৱ গান্ধী চৰকাৰে L. M. Singhvi-ৰ অধ্যক্ষতাত এই সমিতি গঠন কৰিছিল। সমিতিখনৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল “Revitalisation of Panchayati Raj Institutions for Democracy and Development”, অৰ্থাৎ গণতন্ত্ৰ আৰু উন্নয়নৰ বাবে পঞ্চায়তী ৰাজ প্ৰতিষ্ঠানসমূহক পুনৰুজ্জীৱিত কৰাৰ উপায় বিচৰা।

সমিতিখনে পঞ্চায়তী ৰাজক কেৱল গ্ৰামোন্নয়নৰ প্ৰশাসনিক আহিলা হিচাপে নাচাই, তৃণমূল পৰ্যায়ৰ গণতন্ত্ৰ আৰু স্থানীয় স্ব-শাসনৰ প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে বিবেচনা কৰিছিল।

---

এল. এম. সিংভি সমিতি গঠনৰ প্ৰয়োজনীয়তা

১৯৬০ আৰু ১৯৭০ৰ দশকৰ পৰা বহু ৰাজ্যত পঞ্চায়তী ৰাজ প্ৰতিষ্ঠানসমূহ দুৰ্বল হৈ পৰিছিল। বহু ক্ষেত্ৰত নিয়মীয়া নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত হোৱা নাছিল, পঞ্চায়তসমূহ পৰ্যাপ্ত বিত্তীয় সম্পদৰ পৰা বঞ্চিত আছিল আৰু স্থানীয় উন্নয়নৰ ক্ষেত্ৰত আমোলাতান্ত্ৰিক নিয়ন্ত্ৰণ বৃদ্ধি পাইছিল।

ইয়াৰ ফলত পঞ্চায়তী ৰাজ প্ৰতিষ্ঠানসমূহে জনসাধাৰণৰ প্ৰকৃত অংশগ্ৰহণ নিশ্চিত কৰাত সমস্যাৰ সন্মুখীন হৈছিল।

এই পৰিস্থিতিত পঞ্চায়তসমূহক পুনৰ সক্ৰিয়, গণতান্ত্ৰিক আৰু স্বায়ত্তশাসিত কৰাৰ বাবে এল. এম. সিংভি সমিতি গঠন কৰা হয়।

---

এল. এম. সিংভি সমিতিৰ প্ৰধান পৰামৰ্শসমূহ

১. পঞ্চায়তী ৰাজ প্ৰতিষ্ঠানক সাংবিধানিক স্বীকৃতি

সমিতিখনৰ আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰামৰ্শ আছিল যে Panchayati Raj Institutions (PRIs)-ক সাংবিধানিক স্বীকৃতি প্ৰদান কৰিব লাগে।

সমিতিখনে পঞ্চায়তী ৰাজ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ বাবে সংবিধানত এটা নতুন অধ্যায় (new chapter) সংযোজন কৰাৰ পৰামৰ্শ দিছিল। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল পঞ্চায়তসমূহৰ অস্তিত্ব, পৰিচয় আৰু স্বায়ত্তশাসন অধিক সুৰক্ষিত কৰা।

এই পৰামৰ্শটোৱে পৰৱৰ্তী সময়ত পঞ্চায়তী ৰাজক সাংবিধানিক মৰ্যাদা প্ৰদানৰ ধাৰণাক শক্তিশালী কৰিছিল।

---

২. নিয়মীয়া, মুক্ত আৰু ন্যায়সংগত নিৰ্বাচন

সমিতিখনে পঞ্চায়তী ৰাজ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ বাবে নিয়মীয়া, মুক্ত আৰু ন্যায়সংগত নিৰ্বাচন নিশ্চিত কৰাৰ বাবে সাংবিধানিক ব্যৱস্থা কৰাৰ পৰামৰ্শ দিছিল।

ইয়াৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল যাতে ৰাজ্য চৰকাৰ বা অন্য কোনো কৰ্তৃপক্ষৰ ইচ্ছামতে পঞ্চায়তসমূহৰ নিৰ্বাচন অনিৰ্দিষ্টকাললৈ পিছুৱাই দিব নোৱাৰে।

এই পৰামৰ্শই পঞ্চায়তী ৰাজক এক প্ৰকৃত গণতান্ত্ৰিক প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে শক্তিশালী কৰাৰ প্ৰয়োজনীয়তাক প্ৰতিফলিত কৰিছিল।

---

৩. Gram Sabha-ৰ গুৰুত্ব

এল. এম. সিংভি সমিতিয়ে Gram Sabha বা গাঁও সভাক তৃণমূল গণতন্ত্ৰৰ এক মৌলিক প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে বিশেষ গুৰুত্ব দিছিল।

গাঁও সভাই গাঁওবাসীক পোনপটীয়াকৈ স্থানীয় শাসন আৰু উন্নয়ন প্ৰক্ৰিয়াত অংশগ্ৰহণ কৰাৰ সুযোগ দিয়ে। সেয়েহে সমিতিখনে Gram Sabha-ক direct democracy বা প্ৰত্যক্ষ গণতন্ত্ৰৰ প্ৰকাশ হিচাপে গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল।

ইয়াৰ জৰিয়তে সাধাৰণ নাগৰিকক কেৱল ভোটদানৰ মাজতে সীমাবদ্ধ নাৰাখি স্থানীয় সিদ্ধান্ত গ্ৰহণৰ প্ৰক্ৰিয়াত অংশগ্ৰহণৰ সুযোগ দিয়াৰ ধাৰণা আগবঢ়োৱা হৈছিল।

---

৪. Nyaya Panchayat গঠন

সমিতিখনে Nyaya Panchayat বা ন্যায় পঞ্চায়ত গঠনৰ পৰামৰ্শ দিছিল।

কেইবাখনো গাঁৱৰ সমষ্টিৰ বাবে Nyaya Panchayat গঠন কৰি স্থানীয় পৰ্যায়ৰ সৰু-সুৰা বিবাদ আৰু বিষয়সমূহ সমাধানৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ কথা কোৱা হৈছিল।

ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল সাধাৰণ মানুহৰ বাবে স্থানীয় পৰ্যায়তে সহজলভ্য ন্যায়ব্যৱস্থাৰ সুবিধা সৃষ্টি কৰা।

---

৫. গাঁওসমূহৰ পুনৰ্গঠন

সমিতিখনে উপলব্ধি কৰিছিল যে সকলো গাঁওতে একে ধৰণৰ সামাজিক আৰু অৰ্থনৈতিক সামৰ্থ্য নাথাকে। কিছুমান সৰু গাঁৱত পৃথক Gram Panchayat গঠন কৰিলে ই পৰ্যাপ্তভাৱে কাৰ্যক্ষম নহ'ব পাৰে।

সেয়েহে সমিতিখনে প্ৰয়োজন অনুসৰি গাঁওসমূহ পুনৰ্গঠন কৰি Gram Panchayat-সমূহক অধিক কাৰ্যক্ষম আৰু জীৱনক্ষম (viable) একক হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ পৰামৰ্শ দিছিল।

---

৬. গাঁও পঞ্চায়তক অধিক বিত্তীয় সম্পদ

পঞ্চায়তসমূহে যদি স্থানীয় উন্নয়ন আৰু স্ব-শাসনৰ দায়িত্ব পালন কৰিব লাগে, তেন্তে তেওঁলোকৰ হাতত পৰ্যাপ্ত বিত্তীয় সম্পদ থাকিব লাগিব।

সেয়েহে সমিতিখনে Village Panchayats-লৈ অধিক বিত্তীয় সম্পদ প্ৰদান কৰাৰ পৰামৰ্শ দিছিল।

ইয়াৰ দ্বাৰা পঞ্চায়তসমূহক কেৱল চৰকাৰী অনুদানৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল হৈ নাথাকি অধিক কাৰ্যক্ষম স্থানীয় প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গঢ়ি তোলাৰ লক্ষ্য আছিল।

---

৭. পঞ্চায়তী ৰাজ সম্পৰ্কীয় বিবাদৰ বাবে ন্যায়িক ট্ৰাইব্যুনেল

সমিতিখনে প্ৰতিটো ৰাজ্যত Judicial Tribunals বা ন্যায়িক ট্ৰাইব্যুনেল স্থাপনৰ পৰামৰ্শ দিছিল।

এই ট্ৰাইব্যুনেলসমূহে পঞ্চায়তী ৰাজ প্ৰতিষ্ঠানৰ নিৰ্বাচন আৰু অন্যান্য সম্পৰ্কীয় বিবাদ নিষ্পত্তি কৰাত সহায় কৰিব বুলি সমিতিখনে মত প্ৰকাশ কৰিছিল।

ইয়াৰ ফলত পঞ্চায়তী ৰাজ নিৰ্বাচন আৰু প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সৈতে জড়িত বিবাদসমূহৰ বাবে এক বিশেষ প্ৰাতিষ্ঠানিক ব্যৱস্থা গঢ়ি তোলাৰ ধাৰণা আগবাঢ়িছিল।

---

এল. এম. সিংভি সমিতিৰ গুৰুত্ব

এল. এম. সিংভি সমিতিৰ গুৰুত্ব মূলতঃ ইয়াৰ সাংবিধানিক স্বীকৃতিৰ পৰামৰ্শত নিহিত হৈ আছে।

ইয়াৰ পূৰ্বে বিভিন্ন সমিতিয়ে পঞ্চায়তী ৰাজক অধিক শক্তিশালী কৰাৰ বাবে বিভিন্ন প্ৰশাসনিক আৰু সাংগঠনিক পৰামৰ্শ আগবঢ়াইছিল। কিন্তু Singhvi Committee-য়ে পঞ্চায়তী ৰাজ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ সাংবিধানিক সুৰক্ষা আৰু মৰ্যাদাৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব আৰোপ কৰিছিল।

ইয়াৰ ফলত পঞ্চায়তী ৰাজক ভাৰতীয় গণতন্ত্ৰৰ তৃণমূল পৰ্যায়ৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে চোৱাৰ ধাৰণা অধিক শক্তিশালী হয়।

---

৭৩তম সংবিধান সংশোধনীৰ সৈতে সম্পৰ্ক

১৯৮৬ চনৰ Singhvi Committee-ৰ পৰামৰ্শসমূহ পৰৱৰ্তী সময়ৰ সাংবিধানিক সংস্কাৰৰ ক্ষেত্ৰত গুৰুত্বপূৰ্ণ হৈ পৰে। পঞ্চায়তী ৰাজক সাংবিধানিক স্বীকৃতি দিয়াৰ ধাৰণাটো পিছলৈ ৭৩তম সংবিধান সংশোধনী আইন, ১৯৯২ৰ জৰিয়তে বাস্তৱ ৰূপ লাভ কৰে।

৭৩তম সংবিধান সংশোধনী আইন, ১৯৯২ৰ জৰিয়তে সংবিধানত Part IX – “The Panchayats” সংযোজন কৰা হয় আৰু অনুচ্ছেদ 243 ৰ পৰা 243-O লৈ পঞ্চায়তী ৰাজৰ সাংবিধানিক ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা হয়। লগতে Eleventh Schedule সংযোজন কৰি পঞ্চায়তসমূহৰ সৈতে জড়িত ২৯টা বিষয় অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হয়।

অৰ্থাৎ Singhvi Committee-ৰ সাংবিধানিক স্বীকৃতিৰ ধাৰণাই পৰৱৰ্তী সাংবিধানিক বিকাশৰ বাবে এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৌদ্ধিক আৰু নীতিগত ভিত্তি প্ৰদান কৰিছিল।

---

পৰীক্ষাৰ বাবে বিশেষ গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য

বিষয়| তথ্য

সমিতিৰ নাম| L. M. Singhvi Committee

গঠন| ১৯৮৬

অধ্যক্ষ| ড° L. M. Singhvi

গঠনকাৰী চৰকাৰ| ৰাজীৱ গান্ধী চৰকাৰ

মূল উদ্দেশ্য| Panchayati Raj Institutions-ৰ পুনৰুজ্জীৱন

মূল ধাৰণা| Democracy and Development

আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰামৰ্শ| পঞ্চায়তী ৰাজক সাংবিধানিক স্বীকৃতি

সংবিধানত নতুন অধ্যায়| পঞ্চায়তী ৰাজৰ বাবে নতুন অধ্যায়ৰ পৰামৰ্শ

Gram Sabha| প্ৰত্যক্ষ গণতন্ত্ৰৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ ভিত্তি

Nyaya Panchayat| কেইবাখনো গাঁৱৰ সমষ্টিৰ বাবে

নিৰ্বাচন| নিয়মীয়া, মুক্ত আৰু ন্যায়সংগত নিৰ্বাচন

বিত্ত| গাঁও পঞ্চায়তক অধিক বিত্তীয় সম্পদ

বিবাদ নিষ্পত্তি| ন্যায়িক ট্ৰাইব্যুনেলৰ পৰামৰ্শ

এক বাক্যত মনত ৰাখিব

“L. M. Singhvi Committee (1986) = Constitutional Recognition + Gram Sabha + Regular Elections + Nyaya Panchayat + More Financial Resources.”

এই সমিতিখনক পঞ্চায়তী ৰাজৰ সাংবিধানিকীকৰণৰ পথ প্ৰস্তুত কৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ সমিতিসমূহৰ অন্যতম হিচাপে মনত ৰাখিব পাৰি। চৰকাৰী নথিতো Singhvi Committee-ৰ সাংবিধানিক স্বীকৃতিৰ পৰামৰ্শ আৰু পিছৰ ৭৩তম সংশোধনীৰ সৈতে ইয়াৰ সম্পৰ্ক উল্লেখ কৰা হৈছে।

উৎস

- Government of India — Panchayati Raj / Constitutional provisions and related government materials

- Ministry of Panchayati Raj, Government of India

- L. M. Singhvi Committee, 1986 — Revitalisation of Panchayati Raj Institutions for Democracy and Development

- M. Laxmikanth — Indian Polity, Chapter on Panchayati Raj

- Constitution of India — Part IX and related provisions