সংবিধান (৬৫তম সংশোধনী) বিধেয়ক, ১৯৮৯ — পঞ্চায়তী ৰাজ

 

সংবিধান (৬৫তম সংশোধনী) বিধেয়ক, ১৯৮৯ — পঞ্চায়তী ৰাজ

সংবিধান (৬৫তম সংশোধনী) বিধেয়ক, ১৯৮৯ ৰাজীৱ গান্ধী চৰকাৰে পঞ্চায়তী ৰাজ প্ৰতিষ্ঠানসমূহক সাংবিধানিক মৰ্যাদা প্ৰদান আৰু গ্ৰাম্য পৰ্যায়ত গণতান্ত্ৰিক বিকেন্দ্ৰীকৰণ শক্তিশালী কৰাৰ উদ্দেশ্যে উত্থাপন কৰিছিল। এই বিধেয়কখনৰ মূল লক্ষ্য আছিল সমগ্ৰ দেশতে স্থানীয় স্ব-শাসনৰ বাবে এক অভিন্ন সাংবিধানিক কাঠামো সৃষ্টি কৰা। বিধেয়কখন ১৯৮৯ চনৰ আগষ্ট মাহত সংসদত আলোচনা কৰা হৈছিল।

বিধেয়কখনৰ জৰিয়তে সংবিধানত পঞ্চায়তসমূহৰ বাবে এক পৃথক সাংবিধানিক ব্যৱস্থা সৃষ্টি কৰাৰ প্ৰস্তাৱ দিয়া হৈছিল। ইয়াত পঞ্চায়তৰ গঠন, নিৰ্বাচন, কাৰ্যকাল, সংৰক্ষণ আৰু ক্ষমতা আদি বিষয়ৰ সাংবিধানিক ব্যৱস্থা কৰাৰ কথা কোৱা হৈছিল।

১৯৮৯ চনৰ বিধেয়কৰ প্ৰধান বৈশিষ্ট্য

১. পঞ্চায়তী ৰাজৰ সাংবিধানিক স্বীকৃতি

বিধেয়কখনৰ অন্যতম প্ৰধান উদ্দেশ্য আছিল পঞ্চায়তী ৰাজ প্ৰতিষ্ঠানসমূহক সংবিধানৰ অধীনলৈ আনি সাংবিধানিক মৰ্যাদা প্ৰদান কৰা।

২. ত্ৰিস্তৰীয় পঞ্চায়তী ৰাজ ব্যৱস্থা

 এই বিধেয়কখনত গ্ৰাম, মধ্যৱৰ্তী আৰু জিলা পৰ্যায়ত তিনিটা স্তৰৰ পঞ্চায়তী ৰাজ ব্যৱস্থা স্থাপনৰ প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছিল।

৩. গ্ৰাম সভা

ইয়াত গ্ৰাম পৰ্যায়ত গ্ৰাম সভাক স্থানীয় গণতন্ত্ৰৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে স্বীকৃতি দিয়াৰ ব্যৱস্থা প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছিল।

৪. নিয়মীয়া নিৰ্বাচন

পঞ্চায়তী ৰাজ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ নিয়মীয়া নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত কৰাৰ সাংবিধানিক ব্যৱস্থা কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আছিল।

৫. অনুসূচিত জাতি আৰু অনুসূচিত জনজাতিৰ বাবে সংৰক্ষণ

পঞ্চায়তী ৰাজ প্ৰতিষ্ঠানসমূহত অনুসূচিত জাতি (SC) আৰু অনুসূচিত জনজাতি (ST)-ৰ বাবে আসন সংৰক্ষণৰ ব্যৱস্থা প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছিল।

৬. মহিলাৰ বাবে সংৰক্ষণ

পঞ্চায়তী ৰাজ প্ৰতিষ্ঠানসমূহত মহিলাৰ বাবে আসন সংৰক্ষণৰ ব্যৱস্থা প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছিল। ইয়াৰ উদ্দেশ্য আছিল স্থানীয় শাসনত মহিলাৰ অংশগ্ৰহণ বৃদ্ধি কৰা।

৭. পাঁচ বছৰৰ কাৰ্যকাল

পঞ্চায়তসমূহৰ পাঁচ বছৰৰ নিৰ্দিষ্ট কাৰ্যকাল থকাৰ প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছিল।

৮. ৰাজ্যিক নিৰ্বাচন আয়োগ

পঞ্চায়তী ৰাজ প্ৰতিষ্ঠানসমূহৰ নিৰ্বাচন অনুষ্ঠিত কৰাৰ বাবে ৰাজ্যিক নিৰ্বাচন আয়োগৰ ব্যৱস্থা কৰাৰ প্ৰস্তাৱ আছিল।

৯. ক্ষমতা আৰু আৰ্থিক সম্পদ

পঞ্চায়তসমূহক স্থানীয় উন্নয়ন আৰু প্ৰশাসনৰ বাবে উপযুক্ত ক্ষমতা, দায়িত্ব আৰু আৰ্থিক সম্পদ প্ৰদান কৰাৰ ব্যৱস্থা প্ৰস্তাৱ কৰা হৈছিল।

বিধেয়কৰ উদ্দেশ্য

এই বিধেয়কৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল পঞ্চায়তী ৰাজ প্ৰতিষ্ঠানসমূহক কেৱল ৰাজ্য চৰকাৰৰ অধীনস্থ স্থানীয় সংস্থা হিচাপে ৰখাৰ পৰিৱৰ্তে তৃণমূল পৰ্যায়ৰ গণতন্ত্ৰ আৰু উন্নয়নৰ প্ৰকৃত প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে গঢ়ি তোলা। ইয়াৰ জৰিয়তে স্থানীয় লোকসকলক নিজৰ স্থানীয় বিষয়ত অধিক অংশগ্ৰহণৰ সুযোগ দিয়াৰ লক্ষ্য লোৱা হৈছিল।

বিধেয়কখনৰ কি হ’ল?

৬৫তম সংবিধান সংশোধনী বিধেয়ক, ১৯৮৯ লোকসভাত গৃহীত হৈছিল, কিন্তু ৰাজ্যসভাত প্ৰয়োজনীয় বিশেষ সংখ্যাগৰিষ্ঠতা লাভ কৰিব নোৱাৰিলে। অক্টোবৰ ১৯৮৯ত ৰাজ্যসভাত বিধেয়কখনৰ ওপৰত ভোটদান অনুষ্ঠিত হয়।

বিধেয়কখনৰ সপক্ষে ১৫৭টা ভোট আৰু বিপক্ষে ৮৩টা ভোট পৰিছিল। সাংবিধানিক সংশোধনীৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় ১৬০টা ভোট লাভ নকৰাত বিধেয়কখন মাত্ৰ ৩টা ভোটৰ ব্যৱধানত ব্যৰ্থ হয়। ফলত ই সংবিধান সংশোধনী আইনত পৰিণত নহ’ল।

সেয়েহে এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ পাৰ্থক্য মনত ৰাখিব লাগে—

> ৬৫তম সংবিধান সংশোধনী বিধেয়ক, ১৯৮৯ = পঞ্চায়তী ৰাজ; কিন্তু বিধেয়কখন ৰাজ্যসভাত ব্যৰ্থ হৈছিল।

পিছৰ বিকাশ

১৯৮৯ চনৰ এই বিধেয়কৰ মূল ধাৰণাসমূহ পিছত পি. ভি. নৰসিংহ ৰাও চৰকাৰে পুনৰ আগবঢ়ায়। ১৯৯১ চনত নতুন সংবিধান সংশোধনী বিধেয়ক উত্থাপন কৰা হয়। ইয়াৰ পৰৱৰ্তী পৰ্যায়ত ৭৩তম সংবিধান সংশোধনী আইন, ১৯৯২ গৃহীত হয়।

৭৩তম সংবিধান সংশোধনী আইন, ১৯৯২-ৰ জৰিয়তে পঞ্চায়তী ৰাজ প্ৰতিষ্ঠানসমূহে সাংবিধানিক মৰ্যাদা লাভ কৰে আৰু সংবিধানত Part IX আৰু Eleventh Schedule সংযোজন কৰা হয়।

পৰীক্ষাৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ পাৰ্থক্য

বিধেয়ক/আইন বছৰ বিষয় ফলাফল

৬৫তম সংবিধান সংশোধনী বিধেয়ক ১৯৮৯ পঞ্চায়তী ৰাজ ৰাজ্যসভাত ব্যৰ্থ

৬৫তম সংবিধান সংশোধনী আইন ১৯৯০ SC আৰু ST-ৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আয়োগ আইনত পৰিণত

৭৩তম সংবিধান সংশোধনী আইন ১৯৯২ পঞ্চায়তী ৰাজ আইনত পৰিণত

এক শাৰীত মনত ৰাখক

৬৫তম সংবিধান সংশোধনী বিধেয়ক, ১৯৮৯ → পঞ্চায়তী ৰাজ → লোকসভাত গৃহীত → ৰাজ্যসভাত ৩টা ভোটৰ বাবে ব্যৰ্থ → পিছত ৭৩তম সংবিধান সংশোধনী আইন, ১৯৯২-ৰ জৰিয়তে পঞ্চায়তী ৰাজে সাংবিধানিক মৰ্যাদা লাভ কৰে।

উৎস: ভাৰতীয় সংসদৰ Parliamentary/Digital Records, Constitution Amendment in India, Government of India; আৰু M. Laxmikanth, Indian Polity।