ভাৰতীয় সংবিধানৰ একাদশ অনুসূচী

 Title: ভাৰতীয় সংবিধানৰ একাদশ অনুসূচী – ২৯টা বিষয়, অনুচ্ছেদ ২৪৩G আৰু পঞ্চায়তীৰাজ

 Description: প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাৰ বাবে ভাৰতীয় সংবিধানৰ একাদশ অনুসূচীৰ সম্পূৰ্ণ নোট। ৭৩তম সাংবিধানিক সংশোধনী, অনুচ্ছেদ ২৪৩G, পঞ্চায়তীৰাজ আৰু ২৯টা বিষয়ৰ বিষয়ে সহজ ভাষাত জানক।

পৰিচয়

ভাৰতীয় সংবিধানৰ একাদশ অনুসূচী (Eleventh Schedule) পঞ্চায়তীৰাজ ব্যৱস্থাৰ সৈতে জড়িত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ সাংবিধানিক ব্যৱস্থা। ৭৩তম সাংবিধানিক সংশোধনী আইন, ১৯৯২-ৰ জৰিয়তে একাদশ অনুসূচী সংবিধানত সংযোজন কৰা হয়। এই সংশোধনী ২৪ এপ্ৰিল ১৯৯৩-ৰ পৰা কাৰ্যকৰী হয়।

একাদশ অনুসূচীত ২৯টা বিষয় অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে। এই বিষয়সমূহৰ ওপৰত ৰাজ্যিক বিধানসভাই আইন কৰি পঞ্চায়তসমূহক ক্ষমতা আৰু দায়িত্ব অৰ্পণ কৰিব পাৰে।

একাদশ অনুসূচীৰ সৈতে মূলতঃ অনুচ্ছেদ ২৪৩G জড়িত। এই অনুচ্ছেদত পঞ্চায়তসমূহক অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন আৰু সামাজিক ন্যায়ৰ বাবে পৰিকল্পনা প্ৰস্তুত কৰা আৰু আঁচনি ৰূপায়ণৰ ক্ষেত্ৰত ক্ষমতা আৰু দায়িত্ব প্ৰদান কৰাৰ সাংবিধানিক ব্যৱস্থা আছে।

একাদশ অনুসূচী আৰু অনুচ্ছেদ ২৪৩G

অনুচ্ছেদ ২৪৩G অনুসৰি ৰাজ্যিক বিধানসভাই আইন প্ৰণয়ন কৰি পঞ্চায়তসমূহক এনে ক্ষমতা আৰু কৰ্তৃত্ব প্ৰদান কৰিব পাৰে যাতে সিহঁতে স্ব-শাসনৰ প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে কাম কৰিব পাৰে।

ইয়াৰ ভিতৰত বিশেষকৈ—

অৰ্থনৈতিক উন্নয়নৰ বাবে পৰিকল্পনা প্ৰস্তুত কৰা,

সামাজিক ন্যায়ৰ বাবে পৰিকল্পনা প্ৰস্তুত কৰা,

একাদশ অনুসূচীত উল্লেখিত বিষয়সমূহৰ সৈতে জড়িত আঁচনি ৰূপায়ণ কৰা আদি অন্তৰ্ভুক্ত।

গুৰুত্বপূৰ্ণ: একাদশ অনুসূচীত ২৯টা বিষয় থকাৰ অৰ্থ এইটো নহয় যে এই ২৯টা বিষয় স্বয়ংক্ৰিয়ভাৱে পঞ্চায়তলৈ হস্তান্তৰিত হৈছে। বাস্তৱ ক্ষমতা আৰু দায়িত্বৰ হস্তান্তৰ ৰাজ্যিক আইন আৰু ৰাজ্য চৰকাৰৰ ব্যৱস্থাৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ কৰে।

একাদশ অনুসূচীৰ ২৯টা বিষয়

১. কৃষি

কৃষি আৰু কৃষি সম্প্ৰসাৰণ।

২. ভূমি উন্নয়ন আৰু ভূমি সংস্কাৰ

ভূমি উন্নয়ন, ভূমি সংস্কাৰ, ভূমি একত্ৰীকৰণ আৰু মাটি সংৰক্ষণ।

৩. ক্ষুদ্ৰ জলসিঞ্চন আৰু জল ব্যৱস্থাপনা

ক্ষুদ্ৰ জলসিঞ্চন, জল ব্যৱস্থাপনা আৰু জলবিভাজিকা উন্নয়ন।

৪. পশুপালন, দুগ্ধ উৎপাদন আৰু হাঁহ-কুকুৰা পালন

পশুপালন, দুগ্ধ উদ্যোগ আৰু হাঁহ-কুকুৰা পালনৰ সৈতে জড়িত বিষয়।

৫. মীন পালন

মাছ পালন আৰু মীন সম্পদৰ উন্নয়ন।

৬. সামাজিক বনানীকৰণ আৰু কৃষি বনানীকৰণ

সামাজিক বনানীকৰণ আৰু কৃষিভিত্তিক বনানীকৰণ।

৭. ক্ষুদ্ৰ বনজ উৎপাদন

ক্ষুদ্ৰ বনজ সম্পদ আৰু উৎপাদনৰ সৈতে জড়িত বিষয়।

৮. ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ

ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ, খাদ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণ উদ্যোগ আদি।

৯. খাদী, গ্ৰাম্য আৰু কুটীৰ উদ্যোগ

খাদী, গ্ৰাম্য উদ্যোগ আৰু কুটীৰ উদ্যোগৰ উন্নয়ন।

১০. গ্ৰাম্য বাসগৃহ

গ্ৰামাঞ্চলৰ বাসগৃহ আৰু গ্ৰাম্য আবাসন উন্নয়ন।

১১. খোৱাপানী

গ্ৰামাঞ্চলত খোৱাপানীৰ যোগান আৰু ব্যৱস্থাপনা।

১২. ইন্ধন আৰু পশুখাদ্য

গ্ৰাম্য অঞ্চলৰ ইন্ধন আৰু পশুখাদ্যৰ ব্যৱস্থা।

১৩. পথ আৰু যোগাযোগ

পথ, কালভাৰ্ট, দলং, ফেৰী, জলপথ আৰু অন্যান্য যোগাযোগ ব্যৱস্থা।

১৪. গ্ৰাম্য বিদ্যুতীকৰণ

গ্ৰাম্য বিদ্যুতীকৰণ আৰু বিদ্যুৎ বিতৰণ।

১৫. অগতানুগতিক শক্তিৰ উৎস

অগতানুগতিক শক্তিৰ উৎসৰ উন্নয়ন আৰু ব্যৱহাৰ।

১৬. দৰিদ্ৰতা নিৰ্মূল কাৰ্যসূচী

দৰিদ্ৰতা হ্ৰাস আৰু নিৰ্মূলৰ বাবে গ্ৰহণ কৰা কাৰ্যসূচী।

১৭. শিক্ষা

প্ৰাথমিক আৰু মাধ্যমিক বিদ্যালয়কে ধৰি শিক্ষা।

১৮. কাৰিকৰী প্ৰশিক্ষণ আৰু বৃত্তিমূলক শিক্ষা

কাৰিকৰী প্ৰশিক্ষণ আৰু বৃত্তিমূলক শিক্ষাৰ বিকাশ।

১৯. প্ৰাপ্তবয়স্ক আৰু অনানুষ্ঠানিক শিক্ষা

প্ৰাপ্তবয়স্ক শিক্ষা আৰু অনানুষ্ঠানিক শিক্ষাৰ ব্যৱস্থা।

২০. গ্ৰন্থাগাৰ

স্থানীয় পৰ্যায়ত গ্ৰন্থাগাৰ আৰু পঢ়া-শুনাৰ সুবিধা।

২১. সাংস্কৃতিক কাৰ্যকলাপ

স্থানীয় সংস্কৃতি আৰু সাংস্কৃতিক কাৰ্যকলাপৰ সংৰক্ষণ আৰু উন্নয়ন।

২২. বজাৰ আৰু মেলা

গ্ৰাম্য বজাৰ আৰু মেলাৰ ব্যৱস্থাপনা।

২৩. স্বাস্থ্য আৰু অনাময়

স্বাস্থ্য, অনাময়, চিকিৎসালয়, প্ৰাথমিক স্বাস্থ্য কেন্দ্ৰ আৰু ঔষধালয়।

২৪. পৰিয়াল কল্যাণ

পৰিয়াল কল্যাণৰ সৈতে জড়িত কাৰ্যসূচী।

২৫. মহিলা আৰু শিশু উন্নয়ন

মহিলা আৰু শিশুৰ কল্যাণ আৰু উন্নয়ন।

২৬. সামাজিক কল্যাণ

সামাজিক কল্যাণ, বিশেষকৈ বিশেষভাৱে সক্ষম ব্যক্তি আৰু অন্যান্য দুৰ্বল গোটৰ কল্যাণ।

২৭. দুৰ্বল শ্ৰেণীৰ কল্যাণ

দুৰ্বল শ্ৰেণী, বিশেষকৈ অনুসূচিত জাতি আৰু অনুসূচিত জনজাতিৰ কল্যাণ।

২৮. ৰাজহুৱা বিতৰণ ব্যৱস্থা

Public Distribution System (PDS)-ৰ সৈতে জড়িত বিষয়।

২৯. সামূহিক সম্পত্তিৰ ৰক্ষণাবেক্ষণ

গাঁও আৰু স্থানীয় পৰ্যায়ৰ সামূহিক সম্পত্তিৰ সংৰক্ষণ আৰু ৰক্ষণাবেক্ষণ।

একাদশ অনুসূচীৰ বিষয়সমূহৰ সহজ ভাগ

ক্ষেত্ৰ অন্তৰ্ভুক্ত বিষয়

কৃষি আৰু প্ৰাকৃতিক সম্পদ কৃষি, ভূমি সংস্কাৰ, জলসিঞ্চন, পশুপালন, মীন পালন, বনানীকৰণ

গ্ৰাম্য অৰ্থনীতি ক্ষুদ্ৰ উদ্যোগ, খাদী, কুটীৰ উদ্যোগ, বজাৰ আৰু মেলা

গ্ৰাম্য আন্তঃগাঁথনি বাসগৃহ, খোৱাপানী, পথ, বিদ্যুতীকৰণ, শক্তি

শিক্ষা আৰু সংস্কৃতি শিক্ষা, কাৰিকৰী প্ৰশিক্ষণ, প্ৰাপ্তবয়স্ক শিক্ষা, গ্ৰন্থাগাৰ, সংস্কৃতি

স্বাস্থ্য আৰু কল্যাণ স্বাস্থ্য, অনাময়, পৰিয়াল কল্যাণ, মহিলা আৰু শিশু উন্নয়ন

সামাজিক ন্যায় দৰিদ্ৰতা নিৰ্মূল, দুৰ্বল শ্ৰেণীৰ কল্যাণ, ৰাজহুৱা বিতৰণ ব্যৱস্থা

স্থানীয় সম্পদ সামূহিক সম্পত্তিৰ ৰক্ষণাবেক্ষণ

একাদশ অনুসূচীৰ গুৰুত্ব

একাদশ অনুসূচীয়ে পঞ্চায়তসমূহৰ সম্ভাব্য কাৰ্যক্ষেত্ৰ নিৰ্ধাৰণ কৰাত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰে। ইয়াৰ বিষয়সমূহ কৃষি, গ্ৰাম্য অৰ্থনীতি, শিক্ষা, স্বাস্থ্য, দৰিদ্ৰতা নিৰ্মূল, মহিলা আৰু শিশু উন্নয়ন, সামাজিক কল্যাণ আৰু স্থানীয় আন্তঃগাঁথনিৰ সৈতে জড়িত।

ই অৰ্থনৈতিক উন্নয়ন আৰু সামাজিক ন্যায়ৰ লক্ষ্যৰ সৈতে পঞ্চায়তীৰাজক সংযুক্ত কৰে।

একাদশ অনুসূচী বনাম দ্বাদশ অনুসূচী

একাদশ অনুসূচী |দ্বাদশ অনুসূচী

পঞ্চায়তৰ সৈতে জড়িত| পৌৰসভাৰ সৈতে জড়িত

গ্ৰাম্য স্থানীয় শাসন |নগৰীয় স্থানীয় শাসন

৭৩তম সংশোধনী| ৭৪তম সংশোধনী

২৯টা বিষয় |১৮টা বিষয়

অনুচ্ছেদ ২৪৩G |অনুচ্ছেদ ২৪৩W

Part IX |Part IX-A

প্ৰতিযোগিতামূলক পৰীক্ষাৰ বাবে গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য

প্ৰশ্ন: একাদশ অনুসূচী কোনটো সাংবিধানিক সংশোধনীৰ দ্বাৰা সংযোজন কৰা হৈছিল?

উত্তৰ: ৭৩তম সাংবিধানিক সংশোধনী আইন, ১৯৯২।

প্ৰশ্ন: একাদশ অনুসূচীত কিমানটা বিষয় আছে?

উত্তৰ: ২৯টা।

প্ৰশ্ন: একাদশ অনুসূচী কোনটো অনুচ্ছেদৰ সৈতে জড়িত?

উত্তৰ: অনুচ্ছেদ ২৪৩G।

প্ৰশ্ন: একাদশ অনুসূচী কিহৰ সৈতে জড়িত?

উত্তৰ: পঞ্চায়তীৰাজ।

প্ৰশ্ন: একাদশ অনুসূচী কেতিয়াৰ পৰা কাৰ্যকৰী হয়?

উত্তৰ: ২৪ এপ্ৰিল ১৯৯৩।

প্ৰশ্ন: পঞ্চায়তীৰাজৰ বাবে কোনটো সাংবিধানিক অংশ সংযোজন কৰা হৈছিল?

উত্তৰ: Part IX – The Panchayats।

এক শাৰীৰ পুনৰাবৃত্তি

৭৩তম সংশোধনী → পঞ্চায়তীৰাজ → Part IX → অনুচ্ছেদ ২৪৩–২৪৩O → একাদশ অনুসূচী → ২৯টা বিষয় → অনুচ্ছেদ ২৪৩G।

চৰকাৰী উৎস

ভাৰতীয় সংবিধান – Legislative Department, Ministry of Law and Justice, Government of India

Ministry of Panchayati Raj, Government of India – Constitutional Provisions

Ministry of Panchayati Raj – Eleventh Schedule of the Constitution

Ministry of Panchayati Raj – Panchayati Raj আৰু PESA সম্পৰ্কীয় চৰকাৰী সামগ্ৰী

National Institute of Rural Development and Panchayati Raj (NIRDPR), Government of India

Indian Economic Service/Arthapedia, Government of India – Panchayati Raj

M. Laxmikanth, Indian Polity – পঞ্চায়তীৰাজ/স্থানীয় চৰকাৰ বিষয়ৰ পৰীক্ষামুখী reference framework হিচাপে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছে।