বক্সাৰৰ যুদ্ধ ১৭৬৪: সম্পূৰ্ণ অসমীয়া নোট | Battle of Buxar

পৰিচয়

বক্সাৰৰ যুদ্ধ (Battle of Buxar) ভাৰতৰ আধুনিক ইতিহাসৰ এক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা। এই যুদ্ধ ১৭৬৪ চনৰ ২২ অক্টোবৰত বৰ্তমানৰ বিহাৰৰ বক্সাৰ অঞ্চলত সংঘটিত হৈছিল।

এই যুদ্ধত ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ সেনা, যাৰ নেতৃত্বত আছিল মেজৰ হেক্টৰ মুনৰো (Major Hector Munro), আৰু মীৰ কাছিম, শুজা-উদ-দৌলা আৰু মোগল সম্ৰাট শাহ আলম দ্বিতীয়ৰ যৌথ বাহিনীৰ মাজত সংঘৰ্ষ হৈছিল।

যুদ্ধত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে নিৰ্ণায়ক বিজয় লাভ কৰে। এই বিজয়ে ভাৰতত কোম্পানীৰ ৰাজনৈতিক আৰু অৰ্থনৈতিক ক্ষমতা যথেষ্ট বৃদ্ধি কৰে। পৰৱৰ্তী সময়ত ১৭৬৫ চনৰ এলাহাবাদ সন্ধিৰ জৰিয়তে কোম্পানীয়ে বংগ, বিহাৰ আৰু উৰিষ্যাৰ দেৱানী অধিকাৰ লাভ কৰে।

বক্সাৰৰ যুদ্ধ এক নজৰত

বিষয়| তথ্য

যুদ্ধৰ নাম| বক্সাৰৰ যুদ্ধ

চন| ১৭৬৪

তাৰিখ| ২২ অক্টোবৰ ১৭৬৪

স্থান| বক্সাৰ, বিহাৰ

ব্ৰিটিছ পক্ষ| ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী

ব্ৰিটিছ সেনাপতি| মেজৰ হেক্টৰ মুনৰো

বিপক্ষ| মীৰ কাছিম, শুজা-উদ-দৌলা আৰু শাহ আলম দ্বিতীয়

ফলাফল| ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বিজয়

পৰৱৰ্তী গুৰুত্বপূৰ্ণ সন্ধি| এলাহাবাদ সন্ধি, ১৭৬৫

কোম্পানীয়ে লাভ কৰা গুৰুত্বপূৰ্ণ অধিকাৰ| দেৱানী অধিকাৰ

দেৱানী অধিকাৰ লাভ কৰা অঞ্চল| বংগ, বিহাৰ আৰু উৰিষ্যা

বক্সাৰৰ যুদ্ধৰ পটভূমি

১৭৫৭ চনৰ পলাশীৰ যুদ্ধৰ পিছত বংগত ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ প্ৰভাৱ দ্ৰুতগতিত বৃদ্ধি পাইছিল। কোম্পানীটোৱে প্ৰথমতে বাণিজ্যিক সংস্থা হিচাপে ভাৰতলৈ আহিছিল যদিও ক্ৰমে ৰাজনৈতিক আৰু সামৰিক ক্ষমতা লাভ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।

মীৰ কাছিম ১৭৬০ চনত বংগৰ নবাব হয়। তেওঁ কোম্পানীৰ অত্যধিক হস্তক্ষেপৰ পৰা বংগক মুক্ত কৰি নিজৰ প্ৰশাসন শক্তিশালী কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে। ইয়াৰ ফলত মীৰ কাছিম আৰু ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ মাজত সংঘাত আৰম্ভ হয়।

মীৰ কাছিমে কোম্পানীৰ বাণিজ্যিক সুবিধাৰ বিৰুদ্ধে পদক্ষেপ গ্ৰহণ কৰাত দুয়োপক্ষৰ সম্পৰ্ক অধিক বেয়া হৈ পৰে। অৱশেষত মীৰ কাছিম কোম্পানীৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিবলৈ আৱধৰ নবাব শুজা-উদ-দৌলা আৰু মোগল সম্ৰাট শাহ আলম দ্বিতীয়ৰ সহায় গ্ৰহণ কৰে।

এই যৌথ শক্তিৰ সৈতে কোম্পানীৰ সংঘৰ্ষৰ পৰিণতিত বক্সাৰৰ যুদ্ধ সংঘটিত হয়।

বক্সাৰৰ যুদ্ধৰ কাৰণসমূহ

১. ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ ক্ৰমবৰ্ধমান ক্ষমতা

পলাশীৰ যুদ্ধৰ পিছত বংগত কোম্পানীৰ ৰাজনৈতিক আৰু অৰ্থনৈতিক প্ৰভাৱ বৃদ্ধি পাইছিল। কোম্পানীয়ে নবাবৰ প্ৰশাসনিক কাম-কাজতো হস্তক্ষেপ কৰিবলৈ আৰম্ভ কৰে।

২. মীৰ কাছিমৰ স্বাধীন নীতি

মীৰ কাছিমে বংগৰ নবাব হিচাপে নিজৰ প্ৰশাসন শক্তিশালী কৰিবলৈ আৰু কোম্পানীৰ নিয়ন্ত্ৰণ কমাবলৈ চেষ্টা কৰিছিল।

৩. বাণিজ্যিক সুবিধাক লৈ সংঘাত

ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে লাভ কৰা বিশেষ বাণিজ্যিক সুবিধাৰ ফলত বংগৰ ৰাজহ আৰু বাণিজ্যিক ব্যৱস্থাত সমস্যা সৃষ্টি হৈছিল। মীৰ কাছিমে এই বৈষম্য দূৰ কৰিবলৈ চেষ্টা কৰে।

৪. মীৰ কাছিম আৰু কোম্পানীৰ সংঘাত

মীৰ কাছিমে কোম্পানীৰ প্ৰভাৱৰ বিৰুদ্ধে দৃঢ় পদক্ষেপ লোৱাৰ ফলত দুয়োপক্ষৰ মাজত সামৰিক সংঘাত বৃদ্ধি পায়।

৫. মীৰ কাছিমৰ জোট

ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ শক্তিৰ বিৰুদ্ধে মীৰ কাছিমে শুজা-উদ-দৌলা আৰু শাহ আলম দ্বিতীয়ৰ সৈতে জোট গঠন কৰে।

বক্সাৰৰ যুদ্ধৰ মুখ্য পক্ষসমূহ

১. ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী

ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ সেনাৰ নেতৃত্ব দিছিল মেজৰ হেক্টৰ মুনৰোই।

২. মীৰ কাছিম

- বংগৰ প্ৰাক্তন নবাব।

- কোম্পানীৰ হস্তক্ষেপৰ বিৰোধিতা কৰিছিল।

- কোম্পানীৰ বিৰুদ্ধে শুজা-উদ-দৌলা আৰু শাহ আলম দ্বিতীয়ৰ সৈতে জোট বান্ধিছিল।

৩. শুজা-উদ-দৌলা

- আৱধৰ নবাব।

- মীৰ কাছিমক কোম্পানীৰ বিৰুদ্ধে সহায় কৰিছিল।

- বক্সাৰৰ যুদ্ধত কোম্পানীৰ বিৰুদ্ধে যুঁজিছিল।

৪. শাহ আলম দ্বিতীয়

- মোগল সম্ৰাট।

- কোম্পানীৰ ক্ৰমবৰ্ধমান ক্ষমতাৰ বিৰুদ্ধে জোটত যোগ দিছিল।

- যুদ্ধৰ পিছত কোম্পানীৰ সৈতে কৰা চুক্তিত তেওঁৰ ভূমিকা গুৰুত্বপূৰ্ণ আছিল।

বক্সাৰৰ যুদ্ধ কেতিয়া হৈছিল?

১৭৬৪ চনৰ ২২ অক্টোবৰ তাৰিখে বক্সাৰত এই যুদ্ধ সংঘটিত হৈছিল।

ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বাহিনী মেজৰ হেক্টৰ মুনৰোৰ নেতৃত্বত যুদ্ধত অংশগ্ৰহণ কৰে। কোম্পানীৰ সেনাই মীৰ কাছিম, শুজা-উদ-দৌলা আৰু শাহ আলম দ্বিতীয়ৰ যৌথ বাহিনীক পৰাস্ত কৰে।

বক্সাৰৰ যুদ্ধত ব্ৰিটিছৰ বিজয়ৰ কাৰণ

১. শৃংখলাবদ্ধ সেনা

কোম্পানীৰ সেনা তুলনামূলকভাৱে সুসংগঠিত আৰু শৃংখলাবদ্ধ আছিল।

২. উন্নত সামৰিক সংগঠন

কোম্পানীয়ে সামৰিক কৌশল আৰু নেতৃত্বৰ ক্ষেত্ৰত যথেষ্ট অভিজ্ঞতা লাভ কৰিছিল।

৩. প্ৰশিক্ষিত সৈন্য

ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ সেনাত প্ৰশিক্ষিত ইউৰোপীয় সৈন্যৰ লগতে ভাৰতীয় চিপাহী আছিল।

৪. বিপক্ষৰ মাজত সমন্বয়ৰ অভাৱ

মীৰ কাছিম, শুজা-উদ-দৌলা আৰু শাহ আলম দ্বিতীয়ৰ নিজ নিজ ৰাজনৈতিক স্বাৰ্থ আছিল। সেয়েহে কোম্পানীৰ বিৰুদ্ধে তেওঁলোকৰ মাজত সম্পূৰ্ণ সামৰিক সমন্বয় গঢ়ি উঠা নাছিল।

বক্সাৰৰ যুদ্ধৰ ফলাফল

১. ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ বিজয়

ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে তিনিটা গুৰুত্বপূৰ্ণ শক্তিৰ যৌথ বাহিনীক পৰাস্ত কৰে।

২. কোম্পানীৰ ৰাজনৈতিক ক্ষমতা বৃদ্ধি

এই বিজয়ৰ পিছত বংগ আৰু ইয়াৰ ওচৰৰ অঞ্চলসমূহত কোম্পানীৰ ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱ যথেষ্ট বৃদ্ধি পায়।

৩. মোগল সাম্ৰাজ্যৰ দুৰ্বলতা

শাহ আলম দ্বিতীয়ৰ পৰাজয়ে মোগল সম্ৰাটৰ বাস্তৱ ৰাজনৈতিক ক্ষমতা আৰু অধিক দুৰ্বল হোৱা প্ৰমাণ কৰে।

৪. আৱধৰ ওপৰত কোম্পানীৰ প্ৰভাৱ

শুজা-উদ-দৌলাৰ পৰাজয়ৰ ফলত আৱধৰ ওপৰত কোম্পানীৰ ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱ বৃদ্ধি পায়।

৫. দেৱানী অধিকাৰ লাভ

১৭৬৫ চনৰ এলাহাবাদ সন্ধিৰ পিছত শাহ আলম দ্বিতীয়ে ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীক বংগ, বিহাৰ আৰু উৰিষ্যাৰ দেৱানী অধিকাৰ প্ৰদান কৰে।

এলাহাবাদ সন্ধি, ১৭৬৫

বক্সাৰৰ যুদ্ধৰ পিছত ১৭৬৫ চনত এলাহাবাদ সন্ধি সম্পাদিত হয়। এই সন্ধি ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ ভাৰতীয় ইতিহাসত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ মাইলৰ খুঁটি।

গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশসমূহ

- কোম্পানীয়ে বংগ, বিহাৰ আৰু উৰিষ্যাৰ দেৱানী অধিকাৰ লাভ কৰে।

- কোম্পানীৰ ৰাজহ সংগ্ৰহৰ ক্ষমতা বৃদ্ধি পায়।

- কোম্পানীৰ অৰ্থনৈতিক শক্তি বহুগুণে বৃদ্ধি পায়।

- আৱধৰ ওপৰত কোম্পানীৰ প্ৰভাৱ বৃদ্ধি পায়।

- মোগল সম্ৰাটৰ ৰাজনৈতিক ক্ষমতা অধিক দুৰ্বল হয়।

দেৱানী অধিকাৰ কি?

দেৱানী অধিকাৰ বুলিলে মূলতঃ ৰাজহ সংগ্ৰহ আৰু দেৱানী প্ৰশাসনৰ অধিকাৰক বুজায়।

১৭৬৫ চনত শাহ আলম দ্বিতীয়ে ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীক বংগ, বিহাৰ আৰু উৰিষ্যাৰ দেৱানী অধিকাৰ প্ৰদান কৰে।

ইয়াৰ ফলত কোম্পানীয়ে ভাৰতৰ পৰা সংগৃহীত ৰাজহ ব্যৱহাৰ কৰি নিজৰ সেনা, প্ৰশাসন আৰু বাণিজ্যিক কাম-কাজ চলাবলৈ সক্ষম হয়।

পলাশীৰ যুদ্ধ আৰু বক্সাৰৰ যুদ্ধৰ মাজৰ পাৰ্থক্য

পলাশীৰ যুদ্ধ| বক্সাৰৰ যুদ্ধ

১৭৫৭ চনত সংঘটিত| ১৭৬৪ চনত সংঘটিত

স্থান—পলাশী, বংগ| স্থান—বক্সাৰ, বিহাৰ

ব্ৰিটিছ পক্ষৰ নেতা—ৰবাৰ্ট ক্লাইভ| ব্ৰিটিছ পক্ষৰ নেতা—হেক্টৰ মুনৰো

বিপক্ষৰ মুখ্য নেতা—ছিৰাজ-উদ-দৌলা| মীৰ কাছিম, শুজা-উদ-দৌলা আৰু শাহ আলম দ্বিতীয়

কোম্পানীৰ বংগত ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱ আৰম্ভ হয়| কোম্পানীৰ ৰাজনৈতিক আধিপত্য অধিক শক্তিশালী হয়

ষড়যন্ত্ৰ আৰু বিশ্বাসঘাতকতাৰ ভূমিকা গুৰুত্বপূৰ্ণ| বৃহৎ সামৰিক সংঘৰ্ষ

১৭৫৭| ১৭৬৪

পলাশীৰ পিছত বক্সাৰৰ যুদ্ধ| বক্সাৰৰ পিছত ১৭৬৫ চনৰ এলাহাবাদ সন্ধি

সহজে মনত ৰখাৰ উপায়

পলাশী (১৭৫৭) → বংগত কোম্পানীৰ প্ৰভাৱ

বক্সাৰ (১৭৬৪) → কোম্পানীৰ শক্তিশালী ৰাজনৈতিক আধিপত্য

এলাহাবাদ (১৭৬৫) → দেৱানী অধিকাৰ

বক্সাৰৰ যুদ্ধৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্ব

১. কোম্পানীৰ ৰাজনৈতিক শক্তি বৃদ্ধি

বক্সাৰৰ বিজয়ে ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীক কেৱল বাণিজ্যিক সংস্থাৰ পৰা এক শক্তিশালী ৰাজনৈতিক শক্তিলৈ ৰূপান্তৰিত হোৱাত সহায় কৰে।

২. অৰ্থনৈতিক শক্তি বৃদ্ধি

দেৱানী অধিকাৰ লাভ কৰাৰ ফলত কোম্পানীয়ে বৃহৎ পৰিমাণৰ ৰাজহ সংগ্ৰহ কৰিব পাৰিলে।

৩. ব্ৰিটিছ সাম্ৰাজ্য বিস্তাৰৰ পথ মুকলি

বক্সাৰৰ বিজয়ে ভাৰতত কোম্পানীৰ পৰৱৰ্তী ৰাজনৈতিক আৰু সামৰিক বিস্তাৰৰ বাবে শক্তিশালী ভিত্তি সৃষ্টি কৰে।

৪. মোগল শক্তিৰ অৱনতি

মোগল সম্ৰাটৰ বাস্তৱ ৰাজনৈতিক ক্ষমতা আৰু অধিক হ্ৰাস পায়।

৫. ভাৰতীয় ইতিহাসৰ এক টাৰ্নিং পইণ্ট

বক্সাৰৰ যুদ্ধক ভাৰতত ব্ৰিটিছ ৰাজনৈতিক আধিপত্য প্ৰতিষ্ঠাৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ পৰ্যায় হিচাপে গণ্য কৰা হয়।

পৰীক্ষাৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ One-Liner Facts

1. বক্সাৰৰ যুদ্ধ কেতিয়া হৈছিল? — ২২ অক্টোবৰ, ১৭৬৪।

2. বক্সাৰৰ যুদ্ধ ক'ত হৈছিল? — বক্সাৰ, বিহাৰ।

3. ব্ৰিটিছ বাহিনীৰ সেনাপতি কোন আছিল? — মেজৰ হেক্টৰ মুনৰো।

4. বংগৰ কোনজন প্ৰাক্তন নবাব যুদ্ধত আছিল? — মীৰ কাছিম।

5. আৱধৰ নবাব কোন আছিল? — শুজা-উদ-দৌলা।

6. মোগল সম্ৰাট কোন আছিল? — শাহ আলম দ্বিতীয়।

7. বক্সাৰৰ যুদ্ধত কোন জয়ী হৈছিল? — ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী।

8. বক্সাৰৰ যুদ্ধৰ পিছত কোনখন গুৰুত্বপূৰ্ণ সন্ধি হৈছিল? — এলাহাবাদ সন্ধি।

9. এলাহাবাদ সন্ধি কেতিয়া হৈছিল? — ১৭৬৫ চনত।

10. কোম্পানীয়ে কোন অধিকাৰ লাভ কৰিছিল? — দেৱানী অধিকাৰ।

11. দেৱানী অধিকাৰ কোন অঞ্চলত লাভ কৰিছিল? — বংগ, বিহাৰ আৰু উৰিষ্যা।

12. বক্সাৰৰ যুদ্ধৰ আগৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ যুদ্ধ কোনখন? — পলাশীৰ যুদ্ধ।

13. পলাশীৰ যুদ্ধ কেতিয়া হৈছিল? — ১৭৫৭ চনত।

14. পলাশীৰ যুদ্ধত ব্ৰিটিছ বাহিনীৰ নেতৃত্ব কোনে দিছিল? — ৰবাৰ্ট ক্লাইভ।

15. বক্সাৰৰ যুদ্ধৰ পিছত কোম্পানীৰ কি বৃদ্ধি পাইছিল? — ৰাজনৈতিক আৰু অৰ্থনৈতিক ক্ষমতা।

FAQs — সঘনাই সোধা প্ৰশ্ন

প্ৰশ্ন ১: বক্সাৰৰ যুদ্ধ কেতিয়া হৈছিল?

উত্তৰ: ১৭৬৪ চনৰ ২২ অক্টোবৰত।

প্ৰশ্ন ২: বক্সাৰৰ যুদ্ধত ব্ৰিটিছ বাহিনীৰ নেতৃত্ব কোনে দিছিল?

উত্তৰ: মেজৰ হেক্টৰ মুনৰোৱে।

প্ৰশ্ন ৩: বক্সাৰৰ যুদ্ধত ব্ৰিটিছৰ বিৰুদ্ধে কোনে যুঁজিছিল?

উত্তৰ: মীৰ কাছিম, শুজা-উদ-দৌলা আৰু মোগল সম্ৰাট শাহ আলম দ্বিতীয়ৰ যৌথ বাহিনীয়ে।

প্ৰশ্ন ৪: বক্সাৰৰ যুদ্ধত কোন জয়ী হৈছিল?

উত্তৰ: ব্ৰিটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানী।

প্ৰশ্ন ৫: বক্সাৰৰ যুদ্ধৰ পিছত কোনখন সন্ধি হৈছিল?

উত্তৰ: ১৭৬৫ চনৰ এলাহাবাদ সন্ধি।

প্ৰশ্ন ৬: দেৱানী অধিকাৰ কোনে প্ৰদান কৰিছিল?

উত্তৰ: মোগল সম্ৰাট শাহ আলম দ্বিতীয়ে।

প্ৰশ্ন ৭: কোম্পানীয়ে ক'ত দেৱানী অধিকাৰ লাভ কৰিছিল?

উত্তৰ: বংগ, বিহাৰ আৰু উৰিষ্যাত।

প্ৰশ্ন ৮: বক্সাৰৰ যুদ্ধ কিয় গুৰুত্বপূৰ্ণ?

উত্তৰ: এই যুদ্ধৰ বিজয়ে ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীৰ ৰাজনৈতিক আৰু অৰ্থনৈতিক ক্ষমতা বহুগুণে বৃদ্ধি কৰে আৰু ভাৰতত ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিস্তাৰৰ বাবে শক্তিশালী ভিত্তি সৃষ্টি কৰে।

উপসংহাৰ

১৭৬৪ চনৰ বক্সাৰৰ যুদ্ধ ভাৰতীয় ইতিহাসৰ এক নিৰ্ণায়ক ঘটনা। মীৰ কাছিম, শুজা-উদ-দৌলা আৰু শাহ আলম দ্বিতীয়ৰ যৌথ বাহিনীক পৰাস্ত কৰি ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে পূব ভাৰতত নিজৰ শক্তি দৃঢ় কৰে। ইয়াৰ পিছত ১৭৬৫ চনৰ এলাহাবাদ সন্ধিৰ জৰিয়তে কোম্পানীয়ে বংগ, বিহাৰ আৰু উৰিষ্যাৰ দেৱানী অধিকাৰ লাভ কৰে।

সেয়েহে, পলাশীৰ যুদ্ধই কোম্পানীৰ বংগত ৰাজনৈতিক প্ৰভাৱৰ পথ মুকলি কৰিছিল আৰু বক্সাৰৰ যুদ্ধই সেই প্ৰভাৱক অধিক শক্তিশালী কৰি কোম্পানীৰ ৰাজনৈতিক-অৰ্থনৈতিক আধিপত্যৰ ভিত্তি মজবুত কৰিছিল।

 Title: বক্সাৰৰ যুদ্ধ ১৭৬৪: কাৰণ, ফলাফল, গুৰুত্ব আৰু দেৱানী অধিকাৰ

Description: বক্সাৰৰ যুদ্ধ ১৭৬৪ৰ সম্পূৰ্ণ অসমীয়া নোট পঢ়ক। ইয়াত যুদ্ধৰ কাৰণ, অংশগ্ৰহণকাৰী, ফলাফল, হেক্টৰ মুনৰো, মীৰ কাছিম, শুজা-উদ-দৌলা, শাহ আলম দ্বিতীয়, এলাহাবাদ সন্ধি আৰু দেৱানী অধিকাৰৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হৈছে।

Focus Keywords: বক্সাৰৰ যুদ্ধ, বক্সাৰৰ যুদ্ধ ১৭৬৪, Battle of Buxar in Assamese, বক্সাৰৰ যুদ্ধৰ কাৰণ, বক্সাৰৰ যুদ্ধৰ ফলাফল, বক্সাৰৰ যুদ্ধৰ গুৰুত্ব, হেক্টৰ মুনৰো, মীৰ কাছিম, শুজা-উদ-দৌলা, শাহ আলম দ্বিতীয়, এলাহাবাদ সন্ধি, দেৱানী অধিকাৰ

উৎস

- ভাৰত চৰকাৰ — Azadi Ka Amrit Mahotsav, Ministry of Culture

- NCERT / SATHEE — From Trade to Territory: The Company Establishes Power

- Treaty of Allahabad — ঐতিহাসিক তথ্যসূত্ৰ