২ অক্টোবৰ ভাৰতৰ ইতিহাসত এক অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ দিন। এই দিনটোত ১৮৬৯ চনত গুজৰাটৰ পোৰবন্দৰত মোহনদাস কৰমচন্দ গান্ধীৰ জন্ম হৈছিল। পিছলৈ তেওঁ ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলনৰ অন্যতম মুখ্য নেতা হিচাপে পৰিগণিত হয় আৰু সমগ্ৰ বিশ্বতে Mahatma Gandhi নামেৰে পৰিচিত হয়। তেওঁৰ জন্মদিন ২ অক্টোবৰ ভাৰতত Gandhi Jayanti হিচাপে পালন কৰা হয়।
গান্ধীৰ ৰাজনৈতিক চিন্তা আৰু আন্দোলনৰ বিশেষত্ব আছিল যে তেওঁ ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামক কেৱল ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে ৰাজনৈতিক আন্দোলন হিচাপে সীমাবদ্ধ নাৰাখি সত্য, অহিংসা, আত্মনিৰ্ভৰশীলতা, সামাজিক সমতা, সাম্প্ৰদায়িক সম্প্ৰীতি আৰু জনসাধাৰণৰ অংশগ্ৰহণৰ সৈতে সংযুক্ত কৰিছিল।
গান্ধীৰ জন্ম আৰু প্ৰাৰম্ভিক জীৱন
মোহনদাস কৰমচন্দ গান্ধীৰ জন্ম হৈছিল ২ অক্টোবৰ ১৮৬৯ তাৰিখে গুজৰাটৰ পোৰবন্দৰত। তেওঁৰ পিতৃ কৰমচন্দ গান্ধী পোৰবন্দৰ আৰু পিছত ৰাজকোটৰ দেৱান আছিল। মাতৃ পুতলীবাইৰ ধৰ্মীয় আৰু নৈতিক মূল্যবোধে গান্ধীৰ ব্যক্তিত্ব গঠনত গভীৰ প্ৰভাৱ পেলাইছিল।
গান্ধীয়ে আইন অধ্যয়নৰ বাবে ইংলেণ্ডলৈ গৈ ১৮৮৮ চনত লণ্ডনত উপস্থিত হয় আৰু পিছত Barrister হিচাপে প্ৰশিক্ষণ লাভ কৰে।
আইনজীৱী হিচাপে কাম কৰাৰ উদ্দেশ্যে তেওঁ প্ৰথমে ভাৰতলৈ উভতি আহে। কিন্তু তেওঁৰ ৰাজনৈতিক জীৱনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ অধ্যায় আৰম্ভ হয় দক্ষিণ আফ্ৰিকাত।
দক্ষিণ আফ্ৰিকাত গান্ধীৰ ৰাজনৈতিক চিন্তাৰ বিকাশ
১৮৯৩ চনত গান্ধী আইনজীৱী হিচাপে দক্ষিণ আফ্ৰিকালৈ যায়। তাত তেওঁ বৰ্ণবৈষম্য আৰু ভাৰতীয়সকলৰ ওপৰত হোৱা বৈষম্যমূলক ব্যৱহাৰৰ সন্মুখীন হয়।
দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ অভিজ্ঞতাই গান্ধীৰ ৰাজনৈতিক চিন্তাক গভীৰভাৱে প্ৰভাৱিত কৰে। তেওঁ উপলব্ধি কৰে যে অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰিব লাগে, কিন্তু সেই প্ৰতিবাদ হিংসাৰ পথত নহয়, নৈতিক শক্তি আৰু সত্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি হ'ব পাৰে।
ইয়াতেই তেওঁৰ Satyagraha বা সত্যাগ্ৰহৰ ধাৰণাৰ বিকাশ ঘটে।
সত্যাগ্ৰহ কি?
Satyagraha শব্দটোৰ আক্ষৰিক অৰ্থ হৈছে “Truth-force” বা সত্যৰ শক্তি।
গান্ধীৰ মতে সত্যাগ্ৰহ কেৱল প্ৰতিবাদৰ এটা পদ্ধতি নাছিল; ই আছিল এক নৈতিক আৰু ৰাজনৈতিক দৰ্শন। অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে সংগ্ৰাম কৰাৰ সময়ত সত্যাগ্ৰহীয়ে প্ৰতিপক্ষক ধ্বংস কৰাৰ চেষ্টা নকৰে; বৰং অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে নিজে কষ্ট সহ্য কৰি প্ৰতিপক্ষৰ বিবেক জগাই তুলিবলৈ চেষ্টা কৰে।
সত্যাগ্ৰহৰ সৈতে Ahimsa বা অহিংসা গভীৰভাৱে জড়িত।
১৯১৫ চনত ভাৰতলৈ প্ৰত্যাৱৰ্তন
গান্ধী ১৯১৫ চনত দক্ষিণ আফ্ৰিকাৰ পৰা ভাৰতলৈ উভতি আহে। ভাৰতলৈ অহাৰ পিছত তেওঁ দেশৰ বিভিন্ন অঞ্চল ভ্ৰমণ কৰি সাধাৰণ মানুহৰ জীৱন আৰু ব্ৰিটিছ ঔপনিৱেশিক শাসনৰ প্ৰভাৱ বুজিবলৈ চেষ্টা কৰে।
তেওঁৰ ৰাজনৈতিক জীৱনৰ আৰম্ভণিৰ গুৰুত্বপূৰ্ণ আন্দোলনসমূহৰ ভিতৰত আছিল—
Champaran Satyagraha, 1917
বিহাৰৰ চম্পাৰণত নীল খেতিয়কসকল ব্ৰিটিছ নীল খেতি ব্যৱস্থাৰ দ্বাৰা সমস্যাগ্ৰস্ত হৈছিল। গান্ধীয়ে তেওঁলোকৰ সমস্যাৰ সমাধানৰ বাবে সত্যাগ্ৰহৰ পথ গ্ৰহণ কৰে।
এই আন্দোলনক ভাৰতত গান্ধীৰ প্ৰথম উল্লেখযোগ্য সত্যাগ্ৰহ হিচাপে গণ্য কৰা হয়।
Kheda Satyagraha, 1918
গুজৰাটৰ খেড়াত কৃষকসকলে শস্যৰ ক্ষতিৰ বাবে ৰাজহ মাফৰ দাবী কৰিছিল। গান্ধীয়ে কৃষকসকলৰ দাবীৰ সমৰ্থনত আন্দোলন সংগঠিত কৰে।
Ahmedabad Mill Strike, 1918
আহমেদাবাদৰ বস্ত্ৰকলৰ শ্ৰমিকসকলৰ মজুৰি সম্পৰ্কীয় সমস্যাত গান্ধীয়ে হস্তক্ষেপ কৰে। ইয়াতো তেওঁ অহিংস আৰু নৈতিক চাপৰ পদ্ধতি ব্যৱহাৰ কৰে।
এই আন্দোলনসমূহে গান্ধীক ভাৰতীয় ৰাজনীতিত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ গণনেতা হিচাপে প্ৰতিষ্ঠা কৰাত সহায় কৰে।
ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলনত গান্ধীৰ ভূমিকা
গান্ধীৰ নেতৃত্বত ভাৰতীয় জাতীয় আন্দোলনে এক ব্যাপক গণভিত্তি লাভ কৰে। কৃষক, শ্ৰমিক, মহিলা, ছাত্ৰ আৰু বিভিন্ন সামাজিক গোটৰ বহু লোক স্বাধীনতা আন্দোলনৰ সৈতে জড়িত হয়।
অসহযোগ আন্দোলন, ১৯২০–২২
ৰাওলাট আইন আৰু জালিয়ানৱালাবাগ হত্যাকাণ্ডৰ পিছত গান্ধীয়ে ব্ৰিটিছ শাসনৰ বিৰুদ্ধে অসহযোগৰ নীতি গ্ৰহণ কৰে।
Non-Cooperation Movement-ৰ মূল উদ্দেশ্য আছিল ব্ৰিটিছ শাসনৰ সৈতে ভাৰতীয়সকলৰ সহযোগিতা প্ৰত্যাহাৰ কৰা।
মানুহে চৰকাৰী শিক্ষানুষ্ঠান, আদালত, উপাধি আৰু বিভিন্ন চৰকাৰী প্ৰতিষ্ঠান বৰ্জনৰ আহ্বান লাভ কৰে।
অৱশ্যে Chauri Chaura ঘটনাত হিংসা সংঘটিত হোৱাৰ পিছত গান্ধীয়ে ১৯২২ চনত আন্দোলন স্থগিত কৰে। ইয়াৰ দ্বাৰা গান্ধীৰ বাবে অহিংসা যে কেৱল কৌশল নহয়, আন্দোলনৰ মৌলিক নীতি আছিল, সেই কথা স্পষ্ট হয়।
আইন অমান্য আন্দোলন আৰু লৱণ সত্যাগ্ৰহ
১৯৩০ চনত গান্ধীয়ে ব্ৰিটিছ চৰকাৰৰ লৱণ আইনৰ বিৰুদ্ধে ঐতিহাসিক Salt Satyagraha আৰম্ভ কৰে।
তেওঁ Sabarmati Ashram-ৰ পৰা Dandiলৈ পদযাত্ৰা কৰে। এই পদযাত্ৰা সাধাৰণতে Dandi March নামেৰে পৰিচিত।
লৱণৰ দৰে দৈনন্দিন জীৱনৰ এটা সাধাৰণ বস্তুৰ ওপৰত চৰকাৰী একচেটিয়া অধিকাৰৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰাৰ ফলত আন্দোলনটো ব্যাপক জনসমৰ্থন লাভ কৰে।
এই আন্দোলনে ভাৰতৰ স্বাধীনতা সংগ্ৰামক আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়তো বিশেষভাৱে চৰ্চিত কৰে।
ভাৰত ত্যাগ আন্দোলন, ১৯৪২
দ্বিতীয় বিশ্বযুদ্ধৰ সময়ত ১৯৪২ চনত ভাৰতীয় জাতীয় কংগ্ৰেছে Quit India Movement আৰম্ভ কৰে।
৮ আগষ্ট ১৯৪২ তাৰিখে বোম্বাইত অনুষ্ঠিত All India Congress Committee-ৰ অধিৱেশনত গান্ধীয়ে “Do or Die” আহ্বান জনায়।
আন্দোলনৰ লক্ষ্য আছিল ব্ৰিটিছক ভাৰত ত্যাগ কৰিবলৈ বাধ্য কৰা।
যদিও ব্ৰিটিছ চৰকাৰে গান্ধীসহ কংগ্ৰেছৰ বহু নেতাক গ্ৰেপ্তাৰ কৰিছিল, তথাপিও Quit India Movement-এ ভাৰতৰ স্বাধীনতাৰ দাবীক অধিক শক্তিশালী কৰি তোলে।
গান্ধীৰ অহিংসাৰ দৰ্শন
Gandhi Jayanti-ৰ তাৎপৰ্য বুজিবলৈ গান্ধীৰ Ahimsa-ৰ ধাৰণা বুজাটো অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ।
গান্ধীৰ বাবে অহিংসা কেৱল শাৰীৰিক হিংসা নকৰা নাছিল। তেওঁ ঘৃণা, প্ৰতিশোধ আৰু অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে নৈতিকভাৱে সংগ্ৰাম কৰাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল।
তেওঁৰ মতে অন্যায়ৰ বিৰুদ্ধে প্ৰতিবাদ কৰা প্ৰয়োজন, কিন্তু অন্যায়কাৰীৰ প্ৰতি অন্ধ ঘৃণা সৃষ্টি কৰাটো লক্ষ্য হোৱা উচিত নহয়।
এই কাৰণেই গান্ধীৰ অহিংসা আৰু সত্যাগ্ৰহৰ ধাৰণাই ভাৰতৰ স্বাধীনতা আন্দোলনক এক বিশেষ নৈতিক ভিত্তি প্ৰদান কৰিছিল।
গান্ধী আৰু স্বদেশী
গান্ধীৰ ৰাজনৈতিক চিন্তাৰ আন এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ দিশ আছিল Swadeshi।
তেওঁ ভাৰতীয়সকলক দেশীয় সামগ্ৰী ব্যৱহাৰ কৰিবলৈ আৰু বিদেশী সামগ্ৰীৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰিবলৈ আহ্বান জনাইছিল।
Charkha বা যঁতৰ গান্ধীৰ স্বদেশী আৰু আত্মনিৰ্ভৰশীলতাৰ প্ৰতীক হৈ পৰিছিল।
তেওঁৰ মতে অৰ্থনৈতিক স্বাধীনতা ৰাজনৈতিক স্বাধীনতাৰ সৈতে সম্পৰ্কিত।
সামাজিক সংস্কাৰৰ ক্ষেত্ৰত গান্ধীৰ ভূমিকা
গান্ধীৰ কাৰ্যকলাপ কেৱল স্বাধীনতা আন্দোলনতে সীমাবদ্ধ নাছিল। তেওঁ সামাজিক সংস্কাৰৰ ক্ষেত্ৰতো সক্ৰিয় আছিল।
তেওঁ—
অস্পৃশ্যতাৰ বিৰুদ্ধে আন্দোলন কৰিছিল;
সামাজিক সমতাৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল;
গ্ৰামোন্নয়নক গুৰুত্ব দিছিল;
স্বচ্ছতা আৰু স্বাস্থ্যবিধিৰ প্ৰতি জনসচেতনতা সৃষ্টি কৰিছিল;
মহিলা আৰু পিছপৰা শ্ৰেণীৰ সামাজিক অংশগ্ৰহণৰ ওপৰত গুৰুত্ব দিছিল;
সাম্প্ৰদায়িক সম্প্ৰীতিৰ বাবে কাম কৰিছিল।
তেওঁৰ Constructive Programme-ৰ জৰিয়তে স্বাধীনতা সংগ্ৰামৰ সৈতে সামাজিক পুনৰ্গঠনকো সংযুক্ত কৰাৰ চেষ্টা কৰা হৈছিল।
Gandhi Jayanti আৰু International Day of Non-Violence
গান্ধীৰ অহিংসাৰ দৰ্শন কেৱল ভাৰততেই সীমাবদ্ধ হৈ থকা নাই।
United Nations General Assembly-এ ১৫ জুন ২০০৭ত ২ অক্টোবৰক International Day of Non-Violence হিচাপে ঘোষণা কৰে।
ইয়াৰ ফলত গান্ধীৰ জন্মদিনে আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰ্যায়তো বিশেষ তাৎপৰ্য লাভ কৰে।
এই দিনটোত বিশ্বজুৰি শান্তি, অহিংসা আৰু সংঘাতৰ শান্তিপূৰ্ণ সমাধানৰ বিষয়ে আলোচনা কৰা হয়।
২ অক্টোবৰ আৰু Swachh Bharat Mission
গান্ধীৰ জন্মদিনৰ সৈতে স্বচ্ছতাৰ বিষয়টোও বৰ্তমান ভাৰতত গভীৰভাৱে সংযুক্ত।
২ অক্টোবৰ ২০১৪ তাৰিখে ভাৰত চৰকাৰে Swachh Bharat Mission আৰম্ভ কৰে।
এই দিনটো বাছনি কৰাৰ অন্যতম কাৰণ আছিল গান্ধীৰ স্বচ্ছতা, পৰিষ্কাৰ-পৰিচ্ছন্নতা আৰু স্বাস্থ্যকৰ জীৱনযাপনৰ ওপৰত থকা গুৰুত্ব।
Swachh Bharat Mission-ৰ জৰিয়তে শৌচাগাৰ নিৰ্মাণ, open defecation হ্ৰাস, waste management আৰু cleanliness-ৰ ওপৰত বিশেষ গুৰুত্ব দিয়া হয়।
Gandhi Jayanti-ৰ প্ৰকৃত তাৎপৰ্য
২ অক্টোবৰ পালন কৰাৰ উদ্দেশ্য কেৱল গান্ধীৰ জন্মদিন স্মৰণ কৰা নহয়। এই দিনটো সত্য, অহিংসা, শান্তি, সামাজিক ন্যায়, সাম্প্ৰদায়িক সম্প্ৰীতি, আত্মনিৰ্ভৰশীলতা আৰু জনসেৱাৰ মূল্যবোধ স্মৰণ কৰাৰ দিন হিচাপেও গুৰুত্বপূৰ্ণ।
গান্ধীৰ ৰাজনৈতিক জীৱনৰ পৰা ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলনৰ এটা গুৰুত্বপূৰ্ণ শিক্ষা হৈছে যে এটা বৃহৎ গণআন্দোলন কেৱল অস্ত্ৰ বা সামৰিক শক্তিৰ ওপৰত নিৰ্ভৰ নকৰিও সংগঠিত কৰিব পাৰি।
তেওঁ সত্যাগ্ৰহ আৰু অহিংসাৰ জৰিয়তে সাধাৰণ মানুহক ৰাজনৈতিক সংগ্ৰামৰ অংশ কৰি তুলিছিল।
পৰীক্ষাৰ বাবে অতি গুৰুত্বপূৰ্ণ তথ্য
বিষয় তথ্য
Gandhi Jayanti ২ অক্টোবৰ
গান্ধীৰ জন্ম ২ অক্টোবৰ ১৮৬৯
জন্মস্থান পোৰবন্দৰ, গুজৰাট
সম্পূৰ্ণ নাম Mohandas Karamchand Gandhi
ভাৰতলৈ উভতি আহে ১৯১৫
প্ৰথম উল্লেখযোগ্য সত্যাগ্ৰহ Champaran, 1917
Kheda Satyagraha 1918
Non-Cooperation Movement 1920–22
Dandi March 1930
Quit India Movement 1942
Gandhi's core principles Truth and Non-violence
Gandhi Memorial Raj Ghat, New Delhi
International Day of Non-Violence ২ অক্টোবৰ
Swachh Bharat Mission ২ অক্টোবৰ ২০১৪
উপসংহাৰ
২ অক্টোবৰ Gandhi Jayanti হিচাপে পালন কৰাৰ মূল কাৰণ হৈছে ১৮৬৯ চনৰ এই দিনটোতে মহাত্মা গান্ধীৰ জন্ম হৈছিল। কিন্তু ইয়াৰ তাৎপৰ্য তেওঁৰ জন্মদিন উদযাপনতকৈ বহুত গভীৰ। গান্ধীৰ সত্য, অহিংসা, সত্যাগ্ৰহ, স্বদেশী, সামাজিক সমতা আৰু সাম্প্ৰদায়িক সম্প্ৰীতিৰ আদৰ্শ ভাৰতীয় স্বাধীনতা আন্দোলনৰ ইতিহাসৰ সৈতে গভীৰভাৱে জড়িত।
সেইবাবে প্ৰতি বছৰে ২ অক্টোবৰ তাৰিখে ভাৰতত গান্ধীৰ জীৱন আৰু অৱদান স্মৰণ কৰাৰ লগতে অহিংসা, শান্তি, সামাজিক দায়বদ্ধতা আৰু জনসেৱাৰ মূল্যবোধ পুনৰ স্মৰণ কৰাৰ দিন হিচাপে পালন কৰা হয়।
Comments
Post a Comment
Comment